ل سەر ئەنجامێن لەشکەری و سیاسی یێن پەڤچوونێن ئەشرەفیێ و شێخ مەقسوود
پەڤچوونێن کو د 7ێ چلەیێ دا ل حهلهبێ ل تاخێن ئەشرەفیێ و شێخ مەقسوود دەست پێ کرین، ب داخویانیەکێ د دهمژمێرێن سپێدههییا رۆژا 11 مەهێ دا ب داوی بوون. د چار رۆژێن شەر دا، کوردێن ل هەردو تاخان کۆچبەر بوون و راستی ئێرشێن هۆڤانە هاتن. کور و کەچێن گەلێ کورد ل ڤان تاخان بەرخوەدانەک مەزن نیشان دان و شەهید کەتن. ئەز ب رێزداری ل بەر ڤان شەهیدان و قەهرەمانییا گەل بەژنا خوە دتەوینم.
کوردان ل شێخ مەقسوود و ئەشرەفیێ بەرخوەدانەکا مەزن نیشان دان. پشتگرییا بەرخوەدانا گەل شەرتەک ژ بۆ کوردبوونێ یە، هەم ژی ژ بۆ مرۆڤبوونێ یە. ڤیدیۆیێن دل ب ئێش د مەدیایێ دا، رهفتارێن نەمرۆڤانە یا چەتەیێن سووریێ، ئهم هەموو پر شۆک کرین و رهوشهك پر هەستیار ئافراند. لێبەلێ، قەهرەمانییا جوانان و گەل نهشێت شاشیێن ستراتیژی یێن رێڤەبەرییا لەشکەری و سیاسی ڤهشێریت.
ل حهلهبێ شاشیێن ستراتیژی یێن مەزن هەنە، هەم ژ هێلا لەشکەری ڤە و هەم ژی ژ هێلا سیاسی ڤە
رێڤەبەرییا رۆژئاڤا ژ سالا 2014ێ ل گهل ئەمەریکا پهیوهندیێن دۆستانە هەنە و پر باش دزانیت کو ئەمەریکا پهیوهندیێن خوە یێن ل گهل ترکیەیێ ژ بۆ رۆژئاڤا فەدا ناکەت. مە ئەڤ یەک ل عەفرینێ و سەرێ کانیێ ب زەلالی دیت و هەروهها ل تلرفعهتێ و د دەما ڤهكێشانا ژ منبجێ دا ژی هاتە دیتن.
ڤهكێشانا رێڤەبەرییا خوەسەر یا رۆژئاڤا و هێزێن ههسهدێ-یهپهگێ ژ حهلهبێ پرۆژەیەک ژ ئالیێ ئەمەریکا ڤە هاتبوو پشتگریکرن بوو. واته ههسهده پر باش دزانی کو ئەو چ پشتهڤانیهكێ د شەرێ حهلهبێ دا ژ هەڤپەمانییا رۆژئاڤا وهرناگریت. ژ بەر ڤێ یەکێ، ههسهده دێ ل حهلهبێ ب تەنێ شەری كهت. و د داویێ دا، ئەو دێ هێته دەرێخستن. ژ بەر ڤێ یەکێ بۆچی د سهر زانینا ڤێ راستییێ را ئهوێ بریارا شهری دا؟
بریارا کو ل بەرخوە بدهن ژ پهكهكێ هات
ل گۆری ئاگاهیێن کو مە هەنە، د سەردانا مهزلووم عهبدی یا شامێ یا 4ێ چلەیێ دا ژێ را هاته گۆتن، “یان دەرکەڤن، یان ئەم دێ ئێریشێ كهین.” مهزلووم عهبدی دخوەست رێڤەبەرییا رۆژئاڤا بجڤینە دا کو بریارەکا هەڤبەش بدهن. د جڤینێ دا، کۆمەک کو ئیلهام ئەحمەد ژی د ناڤ دا بوو گۆت: “وەرن ئەم ژ حهلهبێ ڤهكێشین، ئەم ژ شهری دوور بسەکنین.”
سەرۆکاتیا نها یا پهكهكێ یا هلوەشاندی، ئهوا ژێ را دبێژن “قەندیل”، ئەڤ یەک قەبوول نەکر. ژ بۆ کو دەستێ خوە ل هەمبەر ترکییێ خورت بكهن و پەیامەکێ بشینن، وان بریارا “بەرخوەدانێ” ژ بۆ تاخێن شێخ مەقسوود و ئەشرەفیێ دان. پهكهكه ل رۆژئاڤا خودان دەزگەهەکێ ب ناڤێ کۆردیناسیۆنا پهكهكێ یا رۆژئاڤا و رۆژهلاتا ناڤینە. ناڤێ وێ نها کۆردیناسیۆنا تەڤگەرا ئاپۆیی یه و ئەڤ کۆردیناسیۆنه ژ ئالیێ موزهفهر ئایاتا، باهۆز ئەردال، و ئالدار خهلیل ڤە دهێتە برێڤهبرن.
کۆردیناسیۆنا ئاپۆیی بریارا قەندیلێ فەرز کر، و ژ بەر کو رێڤەبەرییا خوەسەر یا رۆژئاڤا نهشێت ل هەمبەر ڤی گرووپی راوهستیت، بریارا بەرخوەدانێ هاته دان.
د سالا 2019ێ دا، د دەما ئۆپەراسیۆنا دەولەتا ترک یا ل سهر گرێ سپی، پهكهكێ دیسا داخوازا “بەرخوەدان، نەهێلن خهلك بچیت” فەرز کر. مهزلووم عهبدی، ب تەنێ ئینسیاتیف گرت سەر خوە، خهلك پاشڤە كێشا و رێ ل کۆمکوژیەکا مەزن گرت. پێدڤی بوو ڤێ جارێ ژی هەمان تشت كربا.
شەرێ چار رۆژی بوو سەدەما زیانێن گران. زێدەتری 100 شەهید، ئێخسیر، بریندار و 300 هەزار کەسێن پەنابەر. مرۆڤان مالێن کو ب سالان ب زەحمەتی ئاڤا کربوون بهرزه کرن، کارێن خوە بهرزه كرن و نێزیکی 400 ههزار کوردان ل دو تاخان ب هلوەشینەکا گران یا ئابۆری، جڤاکی و دەرۆنی روو ب روو مان. ئەڤ رەوش، کو ئەم دشێین وەکی تراومایا ئەشرەفیە و شێخ مهقسوود ب ناڤ بکهین، ب راستی كارتێكرن ل هەموو کوردان کرییە.
واته، پهكهكێ دیسا گەل كره قوربانی دا کو پەیامەکێ بۆ دەولەتا ترک بهنێریت، و رەوشەکا ژ تراژیدییا شەرێ خەندەکان خەرابتر و گرانتر ل حهلهبێ چێبوو.
ههسهده و یهپهگه بەرپرسیارێن ئەنجامانه
ئیدیعایا کو ههسهدێ پشتگری بۆ ههردو تاخان نههنارتیه و تەنێ هێزێن سڤیل-ئاساییشێ ل بەر خوە داینە، ب تەڤاهی راستیێ نیشان نادەت. هەر چەنده ههسهده و یهپهگه ب فەرمی بەشداری پەڤچوونێن ل هەر دو تاخان نەبوون ژی، لێ هەردو هێز بەرپرسیارێ ڤێ رەوشا لەشکەری نە.
ل جهەکێ وەک حهلهبێ، ل دو تاخان شەرێ كۆلانان هاته کرن. د 5 دهمژمێران دا ههردو تاخ هاتنه دۆرپێچکرن و پەڤچوونێن دژوار چێبوون. ئەڤ هەردو تاخه ئهوه دهڤهرن کو د سالا 2012ێ دا دەستهلاتدارییا خوەسەر لێ هاتبوو راگهاندن. ئانكو، ئەو تام 13 سالان ژ ئالیێ رێڤەبەرییا رۆژئاڤا و ههسهدێ ڤە دهاتنە برێڤەبرن. ژ بەر ڤێ یەکێ، ما خەندەک و تۆنێلێن بن عەرد نههاتبوونه کۆلاندن، کو رێ دایە چەتەیان د چار رۆژان دا بشێن بکەڤنه د هەمی تاخان دا؟ جوانێن د هێزێن ئاساییشێ دا نەچار مان کو ب چالاکییێن فەدایی ل بەر خوە بدهن. وان ب تەقاندنا لاشێن خوە قەهرەمانییا خوە نیشان دان، لێ گهلێ كورد دڤێت لێپرسینێ ل گهل وان بكهت یێن ئهڤ جوانه مهحكوومی ڤێ ئهنجامێ كرین.
دڤێت رێڤەبەرییا رۆژئاڤا دهست ژ سیاسەتا “مرن بەرخوەدانە” یا پهكهكێ بەردەت
ژ بۆ پاراستنا تاخان، دڤیابوو شەر ل سەرانسەرێ باژارێ حهلهبێ بەلاڤ ببایه. دڤیابوو ژ پشت ڤە ئێریشی چەتەیان هاتبا کرن. وان ئەڤه ژی نەکر، ژ بەر کو دێ كارتێكرنێن سیاسی ل دووڤ خوه ئینیت، پهیوهندیێن ل گهل ئەمەریکا و هەڤپەیمانان دا خراب بن و مێزا دانووستاندنێ ل گهل شامێ دا هلوهشییت. د ئەنجام دا، جوانێن کورد هاڤێتنه د دەڤێ هۆڤێن پاشمایێن داعشێ دا. واته، ژ بۆ کو دەستێ وان د دیپلۆماسیێ دا بهێز ببیت، جوانێن کورد ژییانا خوە ژ دەست دان. ئەڤ رەوشه تراژیدییه. لێ ئەڤ رێیه هاته هلبژارتن. ئەڤه زهنیەتا پهكهكێ یە: “جوانان بهنێرنه بهریێن پێشیێ، بلا داستانێن قەهرەمانی تۆمار بکهن، بلا شەهید ببن، دا کو پهكهكە جهماوهرێ خوە مۆتیڤە بکەت و وان شەهیدان بکەته ئامارەکا پرۆپاگاندایێ. پهكهكە ب سالانە ڤێ سیاسەتێ پهیرهو دكهت. ئەو د چ بەرخودانهكێ دا ب سەر ناكهڤیت، لێ ب شەهیدان دهێته مۆتیڤە کرن و مرۆڤێن نوو قازانج دکەت کو دێ ببنه شەهید. مخابن، رێڤەبەرییا رۆژئاڤا ژی هەمان ئەڤ رێیا بێی داوی هلبژارت.
د شەرێ خەندەکان دا، پهكهكێ مەهمەد تونچ و هەڤالێن وی د ژێرزەمینەکێ دا هێلان و گۆتن “ئەم دێ هەتا داویێ ل بەر خوە دهین” و ئەو ب زیندی هاتنه شەوتاندن. چارەنووسا زیاد حهلهب سەرۆکێ رێڤەبەرییا ئاساییشا حهلهبێ، و مەهمەد تونچ ژی عهینی تشته. ژ بلی مرنێ چ بژاردهیهكا دی بۆ وان نەهاته هێلان. بەرخوەدان نە مرنە. بەرخوەدان نە قوربانیکرنا جانێ جوانێن کورد ە ژ بۆ پرۆپاگاندایێ.
رێڤەبەرییا رۆژئاڤا، ب سەرۆکاتیا مهزلووم عهبدی، دڤێت دهست ژ ڤێ سیاسەتا بەرخوەدانێ یا ب مرنێ بەردهت. دڤێت ئەو نە وەکی رێخستنەک، نە وەکی تەڤگەرەکا كادران، دڤێت ئەو وەکی هێزەکا رەوا یا کو خهلكی برێڤە دبەت كار بكهت.
ل ڤێرێ، پێدڤییە کو رۆلا سەرۆک بارزانی ژی بهێته بەحس کرن. ژ دەستپێکێ ڤە، سەرۆک بارزانی ئەڤ ئێرش وەکی قڕكرنهكا ئەتنیکی نرخاند و هشیاری دا. وی هەروەها هەمی هەولدانێن دیپلۆماتیک ژ بۆ پشتگرییا رێڤەبەرییا رۆژئاڤا، کو د دەستێ پهكهكێ دا دیل هاتبوو گرتن، بێی ماندیبوون دا.
دڤێت کورد د ئامادە بن
ئەم دشێین ئەنجامێن سیاسی یێن پەڤچوونێ د نڤیسەکا جودا دا ب بەرفرەهی بنرخینین. بێی گومان، كارتێكرنێن نهرێنی دێ هەبن؛ ئێدی دەستێ ههسهدێ ل سەر مێزا دانوستاندنان وەکی بەرێ بهێز نابیت. وەکی دی، دبیت کو رێڤەبهرییا دەمکی یا سوورییێ ژ وان بخوازیت ژ باژارێن وەکی رەققا و دێرا زۆرێ ڤەکێشن. پرانیا نفووس و هێزا لەشکەری یا ل ڤێرێ ژ عەشیرێن عەرەب پێک دهێت. دڤێت ب زەلالی بهێته گۆتن کو هێزا کو ڤان عەشیران ل ئالیێ ههسهدێ دهێلیت عەرەبستانا سعوودیێ یه. گەر ئەو بخوازیت ڤهكێشان چێبیت، ئەڤ هێزه دێ دهست ژ ههسهدێ بەردهن. دڤێت رێڤەبەرییا رۆژئاڤا نها ژ بۆ ڤێ یەکێ ئامادە بیت.
گەر پهكهكێ دهست ژ رۆژئاڤا بەرنەدەت دڤێت رۆژئاڤا دهست ژ پهكهكێ بەردەت
شەرێ حهلهبێ نیشان دا کو پهكهكێ سیستهمێن خوە یێن خوەرێڤەبەریێ، خوەپاراستنێ و کانتۆنێن خوە بهرزه کرن. پهكهكە دخوازیت تێکچوونا خوە یا ل باکور بەلاڤی رۆژئاڤا بکەت. ب راستی، پهكهكە نها دخوازیت ڤێ تێکچوونێ بەلاڤ بکەته رۆژهلات (رۆژهلاتێ کوردستانێ) ژی. گەر پهكهكێ دهست ژ رۆژئاڤا بەرنەدەت دڤێت رۆژئاڤا دهست ژ پهكهكێ بەردەت.
د داویێ دە، دڤێت برینێن کوردێن ل حهلهبێ بهێنه دەرمان کرن. وەقفا بارزانیێ نهمر ل خەلکێ کۆچبەر خودان دەرکەڤیت، لێ ژ نوو ڤە ئاڤاکرنا تاخێن وێرانکری بەرپرسیارییا پهكهكێ یە. دڤێت پهكهكه دەرگەهێن خەزینەیێن خوە یێن ب ملیارێن دۆلاران ژ بۆ خەلکێ حهلهبێ ڤەکەت. 30 سالن خەلکێ حهلهبێ و شێخ مەقسوودێ پهكهكێ ل سەر پشتا خوە دگێرینن. وان زارۆکێن خوە دان، وان ئالیکاری دان، وان هەر جورە پشتگری پێشکێشی پهكهكێ کرن. نها دۆرا پهكهكێ یە. دڤێت ب کێمانی ژیانا ئابۆری ژ ئالیێ پهكهكێ ڤە بهێته دابین کرن.
رەخنەیێن مەنە ژ بۆ دژمناتیێ نە. بەرەڤاژی ڤێ، ئەم ڤێ یەکێ دبێژین دا کو رۆژئاڤایەکا ئازاد بهێته ئافراندن. ئەم ڤێ یەکێ دبێژین دا کو رۆژئاڤا د بن سەرۆکاتیا مهزلووم عهبدی دا بێهته برێڤەبرن.
ئەرێ، هەر تشت نهچوویه. لێ پێدڤییە کو کورد ژ هەر دەمهكی زێدهتر یەکگرتی بن و ب ستراتیژی بفکرن.
