ل سەر ئەنجامێن لەشکەری و سیاسی یێن پەڤچوونێن ئەشرەفیێ و شێخ مەقسوود
پەڤچوونێن کو د 7ێ ڤێ مههێ دا ل تاخێن ئەشرەفیێ و شێخ مەقسوود دەست پێ کرین، ب داخویانیەکێ د دهمژمێرێن سپێدههییا رۆژا 11 مەهێ دا ب داوی بوون. د 4 رۆژێن شەر دا، کوردێن ل هەردو تاخان کۆچبەر بوون و راستی ئێرشێن هۆڤانە هاتن. کور و کەچێن گەلێ کورد بەرخوەدانەکا مەزن نیشان دان و شەهید کەتن. ئەم ب رێزداری ل بەر ڤان شەهیدان و قەهرەمانییا گەل بەژنا خوە دتەوینین.
کوردان ل شێخ مەقسوود و ئەشرەفیێ بەرخوەدانەکا مەزن نیشان دان. پشتگرییا ڤێ بەرخوەدانێ ههم ژ بۆ کوردبوونێ و هەم ژی ژ بۆ مرۆڤبوونێ مهرجه. ڤیدیۆیێن دل ب ئێش یێن د مەدیایێ دا، رهفتارا نەمرۆڤانە یا چەتەیێن سووریێ، ئهم هەموو پر شۆک کرین و رهوشهكا پر هەستیار ئافراند. لێبەلێ، قەهرەمانییا جوانان و گەل نهشێت شاشیێن ستراتیژی یێن رێڤەبەرییا لەشکەری و سیاسی ڤهشێریت.
ل حهلهبێ شاشیێن ستراتیژی یێن مەزن هەنە، هەم ژ هێلا لەشکەری ڤە و هەم ژی ژ هێلا سیاسی ڤە
رێڤەبەرییا رۆژئاڤا ژ سالا 2014ێ ل گهل ئەمەریکا پهیوهندیێن دۆستانە هەنە و پر باش دزانیت کو ئەمەریکا پهیوهندیێن خوە یێن ل گهل ترکیەیێ ژ بۆ رۆژئاڤا فەدا ناکەت. مە ئەڤ یەک ل عەفرینێ و سەرێ کانیێ ب زەلالی دیت و هەروهها ل تلرفعهتێ و د دەما ڤهكێشانا ژ منبجێ دا ژی هاتە دیتن.
ڤهكێشانا رێڤەبەرییا خوەسەر یا رۆژئاڤا و هێزێن ههسهدێ-یهپهگێ ژ حهلهبێ پرۆژەیەک بوو كو ژ ئالیێ ئەمەریکا ڤە هاتبوو پشتگریکرن. واته ههسهدێ پر باش دزانی کو ئەو چ پشتهڤانیهكێ د شەرێ حهلهبێ دا ژ هەڤپەمانییا رۆژئاڤا وهرناگریت. ژ بەر ڤێ یەکێ، ههسهده دێ ل حهلهبێ ب تەنێ شەری كهت. و د داویێ دا، ئەو دێ ژێ هێته دەرێخستن. ژ بەر ڤێ یەکێ بۆچی د سهر زانینا ڤێ راستییێ را ئهوێ بریارا شهری دا؟
بریارا کو ل بەرخوە بدهن ژ پهكهكێ هات
ل گۆری ئاگاهیێن کو مە هەنە، د سەرهدانا مهزلووم عهبدی یا شامێ یا 4ێ ڤێ مههێ دا، ب وی هاته گۆتن، «یان دەرکەڤن، یان ئەم دێ ئێریشێ كهین». مهزلووم عهبدی دخواست رێڤەبەرییا رۆژئاڤا كۆم بكهت دا کو بریارەکا ههڤپشك بهێته دان. د كۆمبوونێ دا، کۆمەک کو ئیلهام ئەحمەد ژی د ناڤ دا بوو گۆت: «وەرن دا ئەم ژ حهلهبێ دهركهڤین و ژ شهری دوور بسەکنین».
سەرۆکاتییا نها یا پهكهكێ یا هلوەشاندی، ئهوا ب «قەندیل» دهێته ناڤ كرن، ئەڤ یەک قەبوول نەکر. ژ بۆ کو دەستێ خوە ل هەمبەر ترکیێ بهێز بكهن و پەیامەکێ بهنێرن، وان بریارا «بەرخوەدانێ» ژ بۆ تاخێن شێخ مەقسوود و ئەشرەفیێ دان. پهكهكه ل رۆژئاڤا خودان دەزگەهەکێ ب ناڤێ کۆردیناسیۆنا پهكهكێ یا رۆژئاڤا و رۆژهلاتا ناڤینە. ناڤێ وێ نها کۆردیناسیۆنا تەڤگەرا ئاپۆیی یه و ئەڤ کۆردیناسیۆنه ژ ئالیێ «موزهفهر ئایاتا، باهۆز ئەردال، و ئالدار خهلیل» ڤە دهێتە برێڤهبرن.
کۆردیناسیۆنا ئاپۆیی بریارا قەندیلێ فەرز کر، و ژ بەر کو رێڤەبەرییا خوەسەر یا رۆژئاڤا نهشێت ل هەمبەر ڤی گرووپی راوهستیت، بریارا بەرخوەدانێ هاته دان.
د سالا 2019ێ دا، د دەما ئۆپەراسیۆنا دەولەتا ترک یا ل سهر گرێ سپی، پهكهكێ دیسا داخوازا «بەرخوەدان، نەهێلن خهلك بچیت» فەرز کر. مهزلووم عهبدی، ب تەنێ ئینسیاتیف گرت سەر خوە، خهلك پاشڤەكێشا و رێ ل کۆمکوژییەکا مەزن گرت. پێدڤی بوو ڤێ جارێ ژی وی هەمان تشت كربا.
شەرێ 4 رۆژی بوو ئهگهرێ زیانێن گران. زێدەتری 100 شەهید، ئێخسیر، بریندار و 300 هەزار کەسێن پەنابەر. مرۆڤان مالێن کو ب سالان ب زەحمەتی ئاڤا کربوون بهرزه کرن، کارێن خوە بهرزه كرن و نێزیکی 400 ههزار کوردان ل ههردو تاخان تووشی هلوەشینەکا گران یا ئابۆری، جڤاکی و دەرۆنی بوون. ئەڤ رەوشه، کو ئەم دشێین وەکی «شكهستنا ئەشرەفیە و شێخ مهقسوود» ب ناڤ بکهین، ب راستی كارتێكرن ل هەموو کوردان کرییە.
واته، پهكهكێ دیسا گەل كره قوربانی دا کو پەیامەکێ بۆ دەولەتا ترک بهنێریت، و رەوشەکا ژ تراژیدییا شەرێ خەندەکان خەرابتر و گرانتر ل حهلهبێ چێبوو.
ههسهده و یهپهگه بەرپرسیارێن ئەنجامانه
ئیدیعایا کو ههسهدێ پشتگری بۆ ههردو تاخان نههنارتیه و تەنێ هێزێن سڤیل-ئاساییشێ ل بەر خوە داینە، ب تەڤاهی راستیێ نیشان نادەت. هەر چەنده ههسهدێ و یهپهگێ ب فەرمی بەشداری پەڤچوونێن ل هەر دو تاخان نهكر ژی، لێ هەردو هێز بەرپرسیارێن ڤێ رەوشا لەشکەری نە.
ل جهەکێ وەک حهلهبێ، ل دو تاخان شەرێ كۆلانان هاته کرن. د 5 دهمژمێران دا ههردو تاخ هاتنه دۆرپێچکرن و پەڤچوونێن دژوار چێبوون. ئەڤ هەردو تاخه ئهوه دهڤهرن کو د سالا 2012ێ دا دەستهلاتدارییا خوەسەر لێ هاتبوو راگهاندن. ئانكو، ئەو تام 13 سالان ژ ئالیێ رێڤەبەرییا رۆژئاڤا و ههسهدێ ڤە دهاتنە برێڤەبرن. ژ بەر ڤێ یەکێ، ما خەندەک و تۆنێلێن بن عەرد نههاتبوونه کۆلان، کو رێ دایە چەتەیان د 4 رۆژان دا بشێن بکەڤنه د ههردو تاخان دا؟ جوانێن د هێزێن ئاساییشێ دا نەچار مان کو ب چالاکییێن فەدایی ل بەر خوە بدهن. وان ب تەقاندنا لاشێن خوە قەهرەمانییا خوە نیشان دان، لێ گهلێ كورد دڤێت لێپرسینێ ل گهل وان بكهت یێن ئهڤ جوانه مهحكوومی ڤێ ئهنجامێ كرین.
دڤێت رێڤەبەرییا رۆژئاڤا دهست ژ سیاسەتا «مرن بەرخوەدانە» یا پهكهكێ بەردەت
ژ بۆ پاراستنا تاخان، دڤیابوو شەر ل سەرانسەرێ باژارێ حهلهبێ بەلاڤ ببایه. دڤیابوو ژ پشت ڤە ئێریشی چەتەیان هاتبا کرن. وان ئەڤه ژی نەکر، ژ بەر کو دێ كارتێكرنێن سیاسی ل دووڤ خوه ئینیت، پهیوهندیێن ل گهل ئەمەریکا و هەڤپەیمانان دا خراب بن و مێزا دانوستاندنێ ل گهل شامێ دا هلوهشییت. د ئەنجام دا، جوانێن کورد هاڤێتنه بهر دهڤێ هۆڤێن پاشمایێن داعشێ دا. واته، ژ بۆ کو دەستێ وان د دیپلۆماسیێ دا بهێز ببیت، جوانێن کورد ژییانا خوە ژ دەست دان. ئەڤ رەوشه تراژیدییه. لێ ئەڤ رێیه هاته هلبژارتن. ئەڤه زهنیەتا پهكهكێ یە: «جوانان بهنێرنه بهرهیێن پێشیێ، بلا داستانێن قەهرەمانی تۆمار بکهن، بلا شەهید ببن، دا کو پهكهكە جهماوهرێ خوە مۆتیڤە بکەت و وان شەهیدان بکەته ئامارەکا پرۆپاگاندایێ».
پهكهكە ب سالانە ڤێ سیاسەتێ پهیرهو دكهت. ئەو د چ بەرخودانهكێ دا ب سەر ناكهڤیت، لێ ب شەهیدان دهێته مۆتیڤە کرن و مرۆڤێن نوو قازانج دکەت داکو ئهو ژی پاشی شەهید ببنهڤه. مخابن، رێڤەبەرییا رۆژئاڤا ژی هەمان ئەڤ رێیا بێی داوی هلبژارت.
د شەرێ خەندەکان دا، پهكهكێ «مەهمەد تونچ» و هەڤالێن وی د ژێرزەمینەکێ دا هێلان و گۆتن «ئەم دێ هەتا داویێ ل بەر خوە دهین» و ئەو ب زیندی هاتنه شەوتاندن. چارەنووسا «زیاد حهلهب» سەرۆکێ رێڤەبەرییا ئاساییشا حهلهبێ، عهینی چارهنووسا مەهمەد تونچی یه. ژ بلی مرنێ چ بژاردهیهكا دی بۆ وان نەهاته هێلان. بەرخوەدان نە مرنە. بەرخوەدان نە قوربانیکرنا جانێ جوانێن کوردە ژ بۆ پرۆپاگاندایێ.
رێڤەبەرییا رۆژئاڤا، ب سەرۆکاتیا مهزلووم عهبدی، دڤێت دهست ژ ڤێ سیاسەتا بەرخوەدانێ یا ب مرنێ بەردهت. دڤێت ئەو نەوەک رێخستنەک، نە وەک تەڤگەرەکا كادران، دڤێت ئەو وەک هێزەکا رەوا یا کو خهلكی برێڤە دبەت كار بكهت.
ل ڤێرێ، پێدڤییە کو رۆلا سەرۆک بارزانی ژی بهێته بەحس کرن. ژ دەستپێکێ ڤە، سەرۆک بارزانی ئەڤ ئێرش وەکی قڕكرنهكا ئەتنیکی نرخاند و هشیاری دا. وی هەروەها هەمی هەولدانێن دیپلۆماتیک ژ بۆ پشتگرییا رێڤەبەرییا رۆژئاڤا یا کو د دەستێ پهكهكێ دا دیل هاتبوو گرتن، بێی ماندیبوون دا.
دڤێت کورد د ئامادە بن
ئەم دشێین ئەنجامێن سیاسی یێن پەڤچوونێ د نڤیسەکا جودا دا ب بەرفرەهی بنرخینین. بێی گومان، كارتێكرنێن نهرێنی دێ هەبن؛ ئێدی دەستێ ههسهدێ ل سەر مێزا دانوستاندنان وەکی بەرێ بهێز نابیت. وەکی دی، دبیت کو رێڤەبهرییا دەمکی یا سوورییێ ژ وان بخوازیت ژ باژارێن وەکی رەققا و دێرا زۆرێ ڤەکێشن. پرانیا نفووس و هێزا لەشکەری یا ل ڤێرێ ژ عەشیرێن عەرەب پێک دهێت. دڤێت ب زەلالی بهێته گۆتن کو هێزا کو ڤان عەشیران ل ئالیێ ههسهدێ دهێلیت عەرەبستانا سعوودیێ یه. گەر ئەو بخوازیت ڤهكێشان چێبیت، ئەڤ هێزه دێ دهست ژ ههسهدێ بەردهن. دڤێت رێڤەبەرییا رۆژئاڤا نها ژ بۆ ڤێ یەکێ ئامادە بیت.
گەر پهكهكێ دهست ژ رۆژئاڤا بەرنەدەت دڤێت رۆژئاڤا دهست ژ پهكهكێ بەردەت
شەرێ حهلهبێ نیشان دا کو پهكهكێ سیستهمێن خوە یێن خوەرێڤەبەریێ، خوەپاراستنێ و کانتۆنێن خوە بهرزه کرن. پهكهكە دخوازیت تێکچوونا خوە یا ل باکور بەلاڤی رۆژئاڤا بکەت. ب راستی، پهكهكە نها دخوازیت ڤێ تێکچوونێ بەلاڤ بکەته رۆژهلات (رۆژهلاتێ کوردستانێ) ژی. گەر پهكهكێ دهست ژ رۆژئاڤا بەرنەدەت دڤێت رۆژئاڤا دهست ژ پهكهكێ بەردەت.
د داویێ دە، دڤێت برینێن کوردێن ل حهلهبێ بهێنه دەرمان کرن. وەقفا بارزانیێ نهمر ل خەلکێ کۆچبەر خودان دەرکەڤیت، لێ ژ نوو ڤە ئاڤاکرنا تاخێن وێرانکری بەرپرسیارییا پهكهكێ یە. دڤێت پهكهكه دەرگەهێن خەزینەیێن خوە یێن ب ملیارێن دۆلاران ژ بۆ خەلکێ حهلهبێ ڤەکەت. 30 سالن خەلکێ حهلهبێ و شێخ مەقسوودێ پهكهكێ ل سەر پشتا خوە دگێرینن. وان زارۆکێن خوە دان، وان ئالیکاری دان، وان هەر جورە پشتگری پێشکێشی پهكهكێ کرن. نها دۆرا پهكهكێ یە. دڤێت ب کێمانی ژیانا ئابۆری ژ ئالیێ پهكهكێ ڤە بهێته دابین کرن.
رەخنەیێن مەنە ژ بۆ دژمناتیێ نە. بەرەڤاژی ڤێ، ئەم ڤێ یەکێ دبێژین دا کو رۆژئاڤایەکا ئازاد بهێته ئافراندن. ئەم ڤێ یەکێ دبێژین دا کو رۆژئاڤا د بن سەرۆکاتیا مهزلووم عهبدی دا بێهته برێڤەبرن.
ئەرێ، هەر تشت نهچوویه. لێ پێدڤییە کو کورد ژ هەر دەمهكی زێدهتر یەکگرتی بن و ب ستراتیژی بفکرن.
