د ناڤبەرا دو ئاگران دا كى شەری برێڤەدبەت و كى دێ باجا وی دەت؟
سمكۆ عهبدولعهزیز
ئارێشە ئەڤرۆ نەک بتنێ ئەوە کو ئەمریکا و ئیران بەرهنگاری ئێک دبن، بەلکو ئەوە کو هەمی دەڤەر د ناڤ بازنەکێ لێكههنگافتنێن ڤەکری دا دژین، کو کەس نەشێت خۆ لێ بدەتە پاش.
ئەوا رویدەت نە شەرەکێ كلاسیك یێ راگەهاندی یە و نە ژی ئاشتیەکا جێگیرە، بەلکو حالەتەکێ لێكههنگافتنێن حسابکری یە کو ل سەر لێڤا تەقینێ دهێتە برێڤەبرن.
مووشەکێن دیارکری، بەرسڤدانێن پێڤای، لێدوانێن ئاگری و لڤینێن سەربازی یێن هویر… لێ ل پشت ڤى دیمەنێ دیار، شەرەکێ کویرتر هەیە: شەرێ ژ نوو دارێشتنا هەژموونێ ل رۆژهەلاتا ناڤەراست.
واشنتۆن فشارێ دکەت، لێ شەرەکێ ئەردی یێ ب کوژمەکێ مەزن نهڤێت. تههران بەرسڤێ ددەت لێ بەرهنگاربوونا گشتگیر نهڤێت کو ببیتە مەترسی بۆ سەر بونیاتا وێ یا ناڤخۆیی.
هەردو ل سەر پەتەکێ تەنک رێڤە دچن، هەول ددەن هێزا خۆ نیشان بدەن بێی کو بکەڤنە د ناڤ فەوزایێ دا. ئەڤە نە رێكکەفتنە بەلکو ئەندازیاریەکا هویرە بۆ بلندکرنا ئاستێ گرژیان. ئەڤه شەرێ دەمارانه ب عەقلەکێ سار دهێتە برێڤەبرن نەک ب سۆز و عاتیفەیێ و ب ئابووریێ دهێتە برێڤەبرن هندی ب چەکی دهێته بریڤهبرن.
رۆژنامەڤانیا رۆژئاڤایی گرنگیێ ددەتە وزە و بهایێ پەترۆلێ، چونکی هەر تێکچوونەک ل تەنگاڤا هورمز یان ل گەهشتنا پەترۆلا کەنداڤی دێ کێشەیێ کەتە قەیرانەکا جیهانی. لێ رۆژنامەڤانیا دەڤەرێ دترسیت کو ئاگر بگههیتە ناڤ ئاخا وان. لێ پرسیارا راستەقینە ئەوا ب جورئهتهكا تمام ناهێتە کرن ئەوە: ئەرێ ئەم ل هەمبەر ململانێیەکا بەرهنگاربوونێ نە یان بەرهەڤیەکە بۆ ژ نوو کێشانا نەخشەیێ هەڤسەنگیان ب هێزێ؟
ئێراق ل دلێ ڤێ هەڤکێشەیێ دایە. هەبوونا هێزێن ئەمریکی ل سەر ئاخا وێ، ئێراقێ دکەتە گۆرەپانەکا ئەگەرێ پێکدادانێ، د دەمەکێ دا بەغدا بزاڤێ دکەت هەڤسەنگیەکا لهرزۆک بپارێزیت دا کو وەلات نەبیتە بەرەیەکێ ڤەکری. هەر شاشیهك د حساباتان دا، دبیت ئێراقێ بێخیتە د ناڤبەرا چاکۆچێ بەرسڤدانا ئەمریکی و دانەوێلا بەرسڤدانا ئیرانێ.
ل سووریێ، هەبوونا ئەمریکا ل رۆژهەلاتێ فراتێ کاغەزەکا ستراتیژی ددەتە دەستێ واشنتۆن، لێ دەڤەرێن هەستیار و ب تایبەت دەڤەرێن کوردی دکەتە د ناڤ بازنا مەترسییەکا نەراستەوخۆ دا. هەر بلندکرنەکا ئاستێ شەری دێ ڤان دەڤەران کەتە خالێن پێکدادانێ، چ ب رێکا فشارێن سیاسی یان لڤینێن سەربازی ژ لایێن جودا جودا.
ل دۆر ترکیا، ئەو ب چاڤەکێ هویر تەماشەی دکەت. ئەنقەرە دزانیت کو لاوازبوونا ئیرانێ دبیت دەلیڤان بۆ وێ پەیدا کەت، لێ دبیت ڤالاتیەکا ئەمنی یا مەترسیدار ژی ل سەر سنۆرێن وێ یێن باشوور چێکەت. ژ بەر هندێ ب زمانێ قانوونا نێڤدەولەتی دئاخڤیت و دژی توندوتیژیێ یە، لێ د ناڤخۆ دا ب بێدەنگی حساباتێن خۆ دکەتە ڤە.
ئیران ژی ب لایێ خۆ ڤە سیاسەتا بەرهنگاربوونا پلەدار پەیرەو دکەت: چ لێدانان بێ بەرسڤ ناهێلیت، لێ بنێبانى ژی ناشکێنیت. ئەو دزانیت کو شەرێ گشتگیر دبیت و ژ لایێ ئابووری و سەربازی ڤە یێ بهرهڤ پیچبوونێ دچیت، لێ د هەمان دەم دا پێدڤی ب پاراستنا وێنەیێ هێزێ هەیە ل هەمبەر جەماوەرێ خۆ یێ ناڤخۆیی و هەڤپەیمانێن خۆ ل دەڤەرێ.
ئەڤجا هەڤکێشە نە شەرە و نە ژی ئاشتیە، بەلکو هەڤسەنگیا ترسێ یە. هەمی د بەرهەڤن، هەمی گەفان دکەن و هەمی چاڤەرێنە یێ دی بەری وی پاشەکێشێ بکەت.
لێ مێژوو مە فێر دکەت کو شەرێن مەزن ب بریارەکا روون دەستپێناکەن، بەلکو ب شاشیهكێ د حساباتان دا دەستپێدکەن.
ئەم ئەڤرۆ ل هەمبەر سێ رێیانە:
بلندبوونا ئاستێ گرژیان ب شێوەیەکێ پلەدار ژ ئەگەرێ رویدانەکا بێ حساب.
ساربوونا دۆخی کو بۆ چەند هەیڤان بەردەوام بیت.
یان ژی گرژیەکا دیارکری کو بهێتە بکارئینان بۆ سەپاندنا دانوستاندنێن نوو ب مەرجێن جودا.
نیشانێن نوکە بەر ب برێڤەبرنا ململانێیێ دچن نەک تەقاندنا وێ، لێ راوەستیان بۆ دەمەکێ درێژ ل سەر لێڤا جەهنەمێ، ئەگەرێ کەتنێ زێدە دکەت.
شەر ل ڤێرە نەک بتنێ د ناڤبەرا دو دەولەتان دایە، بەلکو د ناڤبەرا دو ئیرادەیان دایە کو تێدکۆشن بۆ چەسپاندنا وێنەیێ هێزا خۆ و پرسیارا کو پێدڤیە بێ پەردە بهێتە کرن ئەوە: کى دێ بهایێ ڤێ چەندێ دەت ئەگەر کار ژ دەست دەرکەفتن؟ نە بتنێ واشنتۆن و نە بتنێ تههران بەلکو هەمی دەڤەر دێ دەت.
ئەڤە دەمێ تاقیکرنا عەقلێ سیاسی یە بەری کو تاقیکرنا هێزا سەربازی بیت و چەند ئەڤ بەرهنگاربوونا کۆنترۆلکری درێژ بکێشیت، هەڤسەنگی لهرزۆک تر لێ دهێت. چونکی ئاگر، هەر چەند یێ حسابکری ژی بیت، هەر دێ ب ئاگری مینیت.
