لە نێوان دیمەنی کۆتر و ئەرکی گورگدا ـ 2
پەکەکە لە ڕزگارکردنی شنگالدا فریودەرانە مامەڵەی کرد و دوای ئەوەی شنگال لەلایەن هێزی پێشمەرگەوە ڕزگارکرا، ژمارەیەک گەریلا چوونە ناو شنگال و لە بەردەم کامێرا زوومکراوەکانیاندا وەهایان پیشاندا کە ئەوان بە تاقی تەنها خۆیان شنگالیان ڕزگار کردووە.
سمکۆ عەبدولعەزیز
موراد ئیسماعیل و ستراتژیی پەکەکە لە شنگال
بەشی دووەم: موراد ئیسماعیل و “یزدا”: لە دەستبەسەرداگرتنی چیرۆکی ڕزگارییەوە بۆ دووبارە داڕشتنەوەی ناسنامەی ئێزدیان
لە کۆمەڵناسی سیاسیدا دەسەڵات تەنها بە قەبارەی ئامادەبوونی لەسەر زەوی پێوانە ناکرێت، بەڵکوو بە توانای دەستبەسەرداگرتنی “ڕامانی ڕووداوەکان” دەپێورێت. چونکە زۆرجار زلهێزێک درەنگ دەگاتە ناوەندی ڕووداوەکە، بە پێی بەرژەوەندییەکانی خۆی ڕووداوەکە دەنووسێت و بڵاوی دەکاتەوە. مەبەست لەو بڵاوکردنەوەیە ئەوەیە کە نیشانی ئامادەبووان بدەن کە ئەوان ناوچەکەیان ئازاد کردووە و سەرکەوتنیان بەدەستهێناوە. میدیا توانای تەکنیکی و فیکریی هەیە بۆ گەورەکردنی دیمەنە بچووکەکان و بچووک کردنەوەی دیمەنە گەورەکان، هەر بۆیە عەدەسی هەموو کامێرایەک زوومی هەیە.
لەم ڕوانگەیەوە، پێویستە ئەو ڕووداوانەی کە ساڵی 2014 لە شنگال ڕوویانداوە، بە وردی شرۆڤە بکرێنەوە.
داعش بە چەکی سووکەوە نەهاتە شنگال. پێش گرتنی شنگال، چەند فەوجێکی سوپای عێراق لە مووسڵ و نەینەوا کەوتبوونە دەست داعش و دەستیان بەسەر تەقەمەنی و چەکو چۆڵی قورس و زرێپۆش و چەکی ئەمریکیدا گرتبوو.
لە بەرامبەر ئەم جوگرافیا دژوارەدا، یەکەکانی پێشمەرگە لە شنگال ژمارەیان کەم بوو و چەکوچۆڵی کەمیشیان پێبوو، چونکە بەرپرسیارێتی فەرمی سەربازی و ئەمنیی ناوچەکە لە ئەستۆی دەوڵەتی عێراق بوو.
لە بەرامبەر ئەم ناهاوسەنگییە قورسەی هێزدا، پێشمەرگە بڕیاری سەرلەنوێ جێگیربوونەوەی خۆی دا. کەلێنێک لە نێوان لۆژیکی بڕیاری سەربازی و یادەوەرییەکانی خەڵکدا دروست بوو، کە لە زەینی بەشێک لە خەڵکی سڤیلدا وەک بێکۆکی و پشتگوێخستن تۆمارکرا.
پەکەکەش لەو بۆشاییەوە خۆی خزانە ناو بابەتەکەوە و خۆی وەک ئەندازیاری ڕزگارکردنی ئێزدییەکان نیشان دا، وەک حزبێک کە هەر زوو لە بەهای سیاسیی وێنەیی و توانای دروستکردنی ئەفسانەیەک بۆ قەرەبووکردنەوەی کەمبوونی ڕۆڵی مەیدانیی خۆی، تێگەیشتبوو.
ڕزگارکردنی ئێزدییەکان کردەوەیەکی تاکلایەنەی پەکەکە نەبوو، بەڵکوو بە خۆڕاگری گەل و هێزە ناوخۆییەکانی ئێزدی و بە پاڵپشتیی هێزی پێشمەرگەی کوردستان و هاوکارییە مرۆییە نێودەوڵەتییەکان بەدیهات.
بەڵام میدیاکانی پەکەکە ڕۆڵی هەموو هێزەکانیان خستە ژێر ناوی خۆیان، پاشان حیزبەکەی خۆیان وەک “تاکە ڕزگاریدەر” وێنا کرد، تا ئەو ئەفسانەیەی کە ئەوان دروستیان کردبوو، ڕووداوە ڕاستەقینەکانی مەیدان و زۆربەی لایەنە بەشداربووەکانی ڕزگارکردنەکە بە شاراوەیی بشارێتەوە.
ڕزگارکردنی شنگال لە ساڵی 2015 ئۆپەراسیۆنێکی گەورەی پێشمەرگە بوو کە نزیکەی 7500 پێشمەرگە تێیدا بەشداربوون و بە سەرۆکایەتیی ڕێبەری گەلی کورد، سەرۆک مەسعوود بارزانی و بە پاڵپشتییەکی بەرفراوانی ئاسمانی هاوپەیمانان، بەڕێوەچوو. هەرچەندە گرووپێکی بچووکی سەر بە پەکەکە لەوێ ئامادە بوون، بەڵام لەوێ هیچ ڕۆڵێکیان نەبوو و بە هیچ شێوەیەک هێزی سەرەکی یان یەکلاکەرەوە نەبوون.
پەکەکە لەم ڕزگارییەدا فریودەرانە مامەڵەی کرد: دوای ئەوەی شنگال لەلایەن هێزی پێشمەرگەوە ڕزگارکرا، ژمارەیەک گەریلا چوونە ناو شنگال و لە بەردەم کامێرا زوومکراوەکانیاندا وەهایان پیشاندا کە ئەوان بە تاقی تەنها خۆیان شنگالیان ڕزگار کردووە و ئەو هێزە ڕاستەقینەیەیان پەراوێز خست کە شنگالی ڕزگار کردبوو، بۆ ئەوەی ئەو وێنەیە میدیاییە بە گێڕانەوەیەکی سیاسی بازرگانی پێوە بکرێت و لە مێشکی خەڵکی شنگالدا بمێنێتەوە.
پەکەکە، پارتی دیموکراتی کوردستانی لە شنگال تێکنەشکاندبوو و هەرێمەکەی ڕزگار نەکردبوو، بەڵام لە ڕاگەیاندندا سەرکەوتوو بوو کە سەرلەنوێ جێگیربوونەوە پێشمەرگە بکاتە تۆمەتێکی ئەخلاقی هەمیشەیی.
پاشان وێنەی ‘تاکە ڕزگاریدەر’ی بەکارهێنا بۆ ئەوەی کە ڕەوایەتی بە هەبوونی خۆی و دروستکردنی دەسەڵات و ئیدارەیەکی خۆجێی گرێدراوی خۆی بدات.
لەو پانتاییەو دەروونییەدا کە ئەم چیرۆکەی زیندوو کردەوە، موراد ئیسماعیل و ڕێکخراوی “یزدا” دیار بوون.
“یزدا” بە بەڵگەنامەکردنی جینۆسایدەکە و یارمەتیدانی ڕزگاربووان و گەیاندنی دۆسیەکە بۆ دەزگا نێودەوڵەتییەکان دەستیپێکرد و ئەمەش کردەوەیەکی مرۆیی شەریف بوو.
بەڵام دەزگای مرۆیی تەنها ئازارەکان ناگێڕێتەوە، بەڵکوو زمانەکەشی هەڵدەبژێرێت و بەرپرسیارێتیەکان ڕیز دەکات و دیاری دەکات کێ بەناوی قوربانییەکان قسە بکات و چۆن وێنەکەیان لە زەینی جیهانیاندا جێگیر بکات.
نادیە موراد شەرعیەتی ئازارەکان و ڕاستگۆیی شایەتحاڵییەکەی هەبوو، لە کاتێکدا دامەزراوەی دەوروبەری ئەو ئامرازی گۆڕینی ئەم شایەتحاڵییە بۆ گوتاری یاسایی و میدیای نێودەوڵەتی هەبوو.
گوتارەکانی “یزدا” هێدی هێدی لە داخوازکردن بۆ پاراستنی ئێزدییەکان و دادپەروەری لایاندا و بوونە بانگەشە بۆ ناساندنی ئەوان وەک گرووپێکی ئیتنی ـ ئایینیی سەربەخۆ، موراد ئیسماعیل نووسی کە جینۆسایدی ساڵی 2014، “ناسنامەیەکی نوێی ئێزدی”ی پەیدا کرد کە لێکەوتەی سیاسیی بەدوای خۆیدا هێنا.
لێرەدا چیتر جینۆساید تەنها تاوانێک نییە کە پێویستی بە دادپەروەری و پاراستنی ڕزگاربووان هەبێت، بەڵکوو دەروازەیەکە بۆ دووبارە پێناسەکردنەوەی ئێزدییەکان:
ئەوان کێن؟
پەیوەندییان بە کوردایەتییەوە چییە؟
کێ لە ڕووی سیاسییەوە نوێنەرایەتی ئەوان دەکات؟
ئایا پێویستە شنگال بەرەو کامە سەنتەر ڕابکێشرێت؟
پەکەکە پێویستی بە ئەفسانەیەک هەبوو بۆ ئەوەی کە دەسەڵاتی پارتی دیموکراتی کوردستان (پەدەکە) لە شنگال لاواز بکات. کاتێک بینی پرۆژەکەی موراد بە دامەزراندنی نوێنەرایەتی ئێزدی لە هەولێر و مەرجەعیەتی تەقلیدی کوردستان ئەو ئامانجە جێبەجێ دەکات.
کەواتە کێشەکە تۆمەتبارکردنی موراد ئیسماعیل نییە وەک ئەندامێکی ڕێکخراوی پەکەکە، بەڵکو بنکەی فەرماندەیی سیاسی پرۆژەی پەکەکە لەو سیناریۆیەدا ئەوەیە کە پەکەکە بەشداریی لە دروستکردنیدا کرد.
پەکەکە بە میدیا دەستی بەسەر ڕامانی ڕزگاربووندا گرت و پاشان بەشداریی لە وتارەکەی موراددا کرد لە گۆڕینی ئەو بیرۆکەیە لە کایەی پڕوپاگەندەوە بۆ بۆشایی ناسنامە و نوێنەرایەتی و بڕیاردانی سیاسی.
کۆتر ئەو کارە ئینسانییە بوو کە لە ویژدانی جیهاندا دەنگی دایەوە و ریویش ئەو کارە مرۆییە بوو کە دەستی بەسەر چیرۆکەکەدا گرت و ڕۆڵی قوربانی و ڕزگارکەر و بێکۆکی دوبارە دابەشکردەوە، بەڵام فەرمانی ڕیوی زاڵ بوو بەسەر دەرئەنجامە سیاسییەکاندا: تێکچوونی پەیوەندییەکانی نێوان شنگال و هەرێمی کوردستان، دوورخستنەوەی ئێزدییەکان لە ناسنامەی نەتەوەیی خۆیان و دوورخستنەوەی وردە وردەی پارتی دیموکراتی کوردستان لە پێگەی یەکەمی مەرجەعییەتی ئێزدییەکان.
