د كۆمەڵناسییا سیاسی دا، هێز ب تنێ ب قهبارهیێ ئامادهبوونا خۆ یا ل سهر عهردى ناهێته پیڤان، بهلكو ب شیانا خۆ ب دەستبهسهرداگرتنا «رامانا روودانێ» دهێته پێڤان. چونكی گهلەك جاران هێزهك درهنگ دگههێته ناڤهندا ڕوودانێ، لێ وێ روودانێ ل گۆر حهز و بهرژوهندیێن خۆ دنڤیسیت و بهلاڤ دكهت، ئارمانج ژ وێ بهلاڤكرنێ ئهوه تاكو بۆ بینهرى دیار بكهن كو ئهون ئهو دهڤهر رزگار كرییه و سهركهفتن بدهست ئینایه، راگههاندنێ شیانێن تهكنیكى و هزرى ههنه كو دیمهنێ بچیك مهزن بكهن و دیمهنێ مهزن بچیك بكهن، ژبهر هندێ چاڤكێ ههر كامیرهكێ زووم تێدایه.
ژ ڤێ گۆشهیێ، پێدڤییه ئهو ڕوودانێن ساڵا 2014ێ ل شنگالێ رووداین ب كویراتی بهێنه شرۆڤهكرن ڤه.
داعش ب چهكێ سڤك نههاتبوو شنگالێ، بهرى شنگال بهێته گرتن چهند فهوجێن سوپایێ ئئیراقێ ل مووسل و نهینهوا كهتنبوونه د دهستێ داعشێ دا و دەست ب سهر جهبلخانهیا گران و زڕێپۆش و چهكێ ئهمریكى دا گرتبوو.
ل ههمبهر ڤێ جوگرافییا دژوار، ئهو یهكهیێن پێشمهرگهى ئهوێن ل شنگالێ، ژماره و چهكێ وان كێم بوو، چونكى بهرپرسیارییا سهربازى و ئهمنى یا فهرمى يا وێ دهڤهرێ ل سهر مللێن دهولهتا عئیراقێ بوو.
ل ههمبهر ڤێ بێههڤسهنگییا گران يا هێزێ، پێشمهرگهى بڕیارا دووباره جهـگرتنێ دا. ل ڤێرێ دهرز د ناڤبهرا لۆژیكێ بڕیارا سهربازى و بیرهوهریێن خهلكى دا چێبوو، د هۆشا پشكهكا سڤیلان دا وهكى بێكۆكى و پشتگوههاڤێتن هاته تۆماركرن.
رزگاربوونا ئێزدییان كردارهكا تاكلایهنى يا پهكهكێ نهبوو، بهلكو ب بهرخودانا خهلكى و هێزێن ئێزدی یێن خۆجهى و ب پشتهڤانییا پێشمهرگهى و هاریكارییا مرۆڤى یا نێڤدهولهتى چێبوو.
لێ دهزگههێن راگههاندنا پهكهكێ ڕۆلێ ههموو هێزان ئێخسته بن ناڤێ خۆ، پاشى حزبا خۆ وهكى «تاكه رزگاركهر» نیشان دا، ههتا كو جیڤانۆكا وان يا دروستكرى روودانێن ڕاستیین یێن مهیدانێ و زۆرییا وان لایهنان یێن د رزگاربوونێ دا پشكدار هێلانه ڤهشارتى.
ئازادكرنا شنگالێ ل ساڵا 2015ێ، كردارهكا مهزن یا پێشمهرگهى بوو كو نێزيكى 7,500 پێشمهرگهیان تێدا پشكدارى كربوو و ب سهرۆكاتییا رێبهرێ گهلێ كورد سهرۆك مهسعوود بارزانى و ب پشتهڤانییا بهرفرههـ يا فڕۆكهڤانییا ههڤپهیمانان هاته ئهنجام دان. راسته كۆمهكا بچیك یا گرێداى پهكهكێ ل وێره د ئامادهبوون، لێ نه چ ئهركێ وان ل وێره نهبوو و ب چ رهنگهكی نه هێزا سهرهكى یان بڕیاردهر بوون.
د ڤێ رزاگابوونێ دا پهكهكێ رهفتارهكا فێلبازانه كر: پشتى شنگال ب هێزا پیشمهرگهى رزگار بووى، ژمارهكا چهند كهسى یا گهریلا د وێ رهوشێ دا چوونه د ناڤ شنگالێ دا و ل چاڤكا كامیرا خو یا زوومكرى بتنێ بۆ چهند گهریلا بهرچاڤ كر و وهسا دا دیار كرن كو وان بتنێ شنگال رزگار كرییه و پەراوێزخستنا هێزا راستهقینه ئهوا شنگال رزگارى ژ بۆ سهوداكرنا وێنهیێ راگههاندنێ بۆ رهوایهتهكا سیاسى كو بهردهوام بمینیت دبیردانكا خهلكێ شنگالێ دا.
پهكهكێ پارتییا دهمۆكراتا كوردستانێ ل شنگالێ نهشكاندبوو و شوونا وێ دهڤهر ئازاد نهكربوو، لێ ب راگههاندنێ سهركهفت د ڤهگوهۆرینا دوباره جهـ گرتنا پێشمهرگهى دا بۆ تۆمهتهكا ئهخلاقى يا بهردهوام.
ل دویڤ دا وێنهیێ ‘تاكه رزگاركهر’ بكارهێنا دا كو بوونا خۆ ڕهوا بكهت و هێز و ئیدارهكا خۆجهى يا گرێداىی خۆ دروست بكهت.
د وێ پانتاییا دهرونى دا يا كو ئهڤ چیرۆكه زێندى كرى، موراد ئیسماعیل و ڕێكخراوا «یزدا» دیار بوون.
«یزدا» ب تۆماركرنا جینۆسایدێ رابوو، هاریكارییا رزگاربووییان و گههاندنا دۆزێ بۆ دهزگههێن نێڤدهولهتى ئهنجام دا، و ئهڤه كارێ مرۆڤى یێ بهادار بوو.
لێ دهزگههێ مرۆڤى ب تنێ ئێشێ ناڤهگوهێزیت، بهلكو زمانێ وێ ژى ههلدبژێرت، بهرپرسیارییان ڕێز دكهت و دیار دكهت كا كى ب ناڤێ قوربانییان بئاخڤیت و چاوا وێنهیێ وان د هشا جیهانێ دا جێگێر بكهت.
نادیه موراد رهوایهتییا ئێشێ و ڕاستگۆییا شههادهتێ ههبوو، د دهمهكی دا كو دامهزراوا دۆرمادۆرا وێ ئامرازێن ڤهگوهرینا ڤێ شههادهتێ بۆ ئاخفتنهكا یاسایى و راگههاندنا جیهانى ههبوون.
لدیڤدا گۆتارێن «یزدا» هێدى هێدى ژ داخوازكرنا پاراستنا ئێزدییان و دادپهروهریێ لادان و بوونه بانگەوازی بۆ نیاسینا وان وهكى كۆمهڵهكا ئیتنى-ئایینى يا سهربهخۆ، موراد ئیسماعیل نڤێسى كو جینۆسایدا ساڵا 2014ێ «ناسنامهیهكا نوو يا ئێزدى» پهیداكر كو ئهنجامێن سیاسى ل دووڤ داهێن.
ل ڤێرێ جینۆساید نهما ب تنێ تاوانهك كو دادپهروهرى و پاراستنا رزگاربوویان بڤێت، بهلكو بوو دهرگهههك بۆ دووباره پێناسەكرنا ئێزدییان:
