ههپهگێ د 19ێ جۆتمەهێ دا ژ نشکانڤە داخویانیەک دا و راگهاند کو ئهو هێزێن خوە ژ مەخموورێ ڤەدکێشن. ئەڤ داخویانی وەکە بوویەرەکا گرنگ کو هەم د وارێ لەشکەری و هەم ژی د وارێ سیاسی دا دێ ئەنجامێن خوە هەبن. ژ بەر کو چاڤێ هەموو دنیایێ ل سەر شەرێ ئیسرائیل و حەماسێ بوو، چ کەسێ ئهنجامێن رادەستکرنا ڤان چەپەرێن پهكهكێ یێن ل مەخموورێ ژ ئالیێن لەشکەری و سیاسی ڤە نەنرخاندن.
لێ د راستیێ دا بوویەرا رادەستکرنا چەپەرێن ههپهگێ یێن ل مەخموورێ وەکە بەردەوامییا 16ێ جۆتمەها 2017ێ ژ ئالیێ هەڤپەیمانیا یهنهكێ-پهكهكێ ڤە یه و رادەستکرنا کەرکووکێ بۆ حهشدا شهعبی، وەکە بەردەوامییا 18 ئادارا 2018ێ و رادەستکرنا عەفرینێ یه بۆ دەولەتا ترک. ئەنجامێن وێ یێن لەشکەری و سیاسی یێن مەزن دێ هەبن. د ڤی دەمی دا کو رۆژهلاتا ناڤین بەر ب شەرێ جیهانیێ سێیەمین ڤە دچیت، رادەستکرنا قەرەچۆخ د پاراستنا کوردستانێ دا شکەستنەکا مەزنە. کا ئەم هندەک ووردهكاریێن ڤێ بوویەرێ هەلکۆلین.
یا کو هاتییه رادەستکرن نە وارگەها مەخموورێ یە، چیایێ قەرەچۆخە
د داخویانیا ههپهگێ دا هات گۆتن «ئەم هێزێن خوە ژ کامپا مەخموورێ ڤەدکێشین» ئەڤ پێناسە ب زانەبوون هاتییە هلبژارتن. د ئەساسێ خوە دا یا کو ل پەی خوە هشتیە نەکامپا مەخموورێ یه، چیایێ قەرەچۆخێ یە. پهكهكە ب هەموو کادرۆیێن خوە ڤه ل کامپا مەخموورێ مایه. لێ چەپەرێن چیایێ قەرەچۆخ رادەستی حهشدا شهعبی هاتن کرن.
چیایێ قەرەچۆخێ ب دیرۆک و جهێ خوە ڤە د ئەردنیگاریا کوردستانێ دا خوەدی گرنگیەک تایبەتە. ل هەموو ئیراقێ ژ ئالیێ بلنداهیێ ڤە چ دهڤهرهكا عەرەبان ژ جهێن کوردان بلندتر نینه. ژ بەر ڤێ سەدەمێ چیایێ حەمرین و چیایێ قەرەچۆخێ د دیرۆکێ دا رێگری ل داگیرکەرییا عەرەبان کرییە. لهوما ژی قەرەچۆخ وەک مەرتالەکی پاراستنا دەشتا هەولێرێ و ئەردنیگارییا کوردستانێ دکەت.
یێن کو دخواستن ل مووسل – هەولێر – کەرکووکێ سەردەست ببن، بەرێ خوە ددهن چیایێ قەرەچۆخێ. ل سەردەما بەرێ ژی ئینگیلیزان هەول ددا کو ل ڤێرێ بنگەهێن خوە بدهنه ئیراقێ.
چیایێ قەرەچۆخ لنگەکێ پرۆژەیا هیلالا شیعی یا ئیرانێ یە
چیایێ قەرەچۆخێ ئیرۆ گرنگیا خوە یا ستراتیژی دپارێزیت. ژ بەر کو شەرتێ بنگەهین یێ سەروەرییا خەتا ژ کەرکووکێ هەتا مووسلێ هەتا بۆ شەنگالێ جهبوونا قەرەچۆخێ یە. د دەما سەددام دا وی دخواست ب بجهکرنا عهرهبان ل وێرێ دەمۆگرافییا هەرێمێ بگوهۆریت. ئیرۆ ئەڤ دهڤهره د چارچۆڤەیا پرۆژەیا هیلالا شیعی یا ئیرانێ دا دهێته بکارئینان. ئیرانێ ژ سالا 2012ێ پلانەک ژ بۆ دهڤهرێ هەیە کو پشتگریێ بدەته بێئیستقراریێ ل هەرێمێ و نەهێلیت هێزێن پێشمەرگەی ل وێ دهڤهرێ سەروەر ببن. هنارتنا گەریلایێن پهكهكێ بۆ چیایێ قەرەچۆخێ ژی ژ ئەنجاما ڤێ پرۆژەیا ئیرانێ بوو.
چیایێ قەرەچۆخ چەپەرێ پێشیێ یێ پاراستنا هەولێرێ یە
چیایێ قەرەچۆخێ تەنێ 45 کم دووری هەولێرا پایتەختە. گوند و ناڤچەیێن کوردان یێن ل دهڤهرێ وەک مەخموور، پردێ، دوبز و گوڤەر د بن سەروەرییا ڤی چیایی دا نە. واته چیایێ قەرەچۆخ نە تەنێ ژ بۆ سەروەرییا رێکا کەرکووک – مووسلێ یه، ژ بۆ پاراستنا هەولێرێ ژی پر ستراتیژی یه.
هات زانین کو د سالێن 2020-2021ێ دا گەلەک مووشەکێن کو دهاتنه هاڤێتن بۆ هەولێرێ ژ قونتارا قەرەچۆخێ دهاتنە هاڤێتن. نها دەولەتا ئیراقێ ب بههانهیا رەوشا ئابۆری یا خەلکێ، هەول ددەت ژ بۆ حهشدا شهعبی جەحشان کۆم بكهت.
وەک هوون ژی دبینن چیایێ قەرەچۆخ نە تەنێ بۆ پاراستنا هەولێرێ گرنگە د هەمان دەمی دا چەپەرەکێ ستراتیژی یێ پاراستنا باشوورێ کوردستانێ یە ژی. ئەڤ دهڤهره نه جهەکی ئاسایی یە وەکە کو قەرایلان دبێژیت: «ئەم پاراستنا دهڤهرێ ژ جوانان را دهێلن». پهكهكە ب زانەبوون ل سەر مالپەرێن خوە دبێژیت، «دەولەتا ترک ئێریشی وارگەها مەخموورێ دکر، پهكهكێ گاڤهكا تەکتیکی هاڤێت، ئارتێشا ئیراقێ هات و دێ گەلێ مەخموورێ رحهت بیت».
لێ راستی وههایە: پهكهكێ چەندین لووتکەیێن گرنگ و خەتێن رێیێن ستراتیژی یێن قەرەچۆخێ، کو سینۆرێ دیرۆکی و خەتا بەرگرییا ستراتیژی یا کوردستانێ یە، رادەستی حهشدا شهعبی کرن.
کێ ئەڤ پێنگاڤ ژ پهكهكێ خواست؟
دەولەتا ئیراقێ ژ هەر دەمهكی زێدەتر د دیرۆکا خوە دا ل دژی کوردان ب رێخستنکری تەڤدگەریت. ئەڤه راستیەکا پر دژواره دۆرپێچا ئابۆری، ئاڤاکرنا سیستەما جەحشاتیێ، دیپلۆماسییا ژ ناڤ برنا هەرێما کوردستانێ ب سەرکێشییا دەولەتا ئیرانێ دهێته کرن.
ئەم شۆپا ڤێ پرۆژەیا تەهرانێ د هەموو هەولدانێن پهكهكێ یێن ژ سالا 2012ێ و ههتا نها ڤە دبینین. د مژارا رادەستکرنا وارگەها مەخموورێ دا قارایلان دوبارە دگۆت «کەسی ژ مە نەخواست کو ئەم دەرکەڤین، ئەم ب خوە دەرکەتین» قارایلان ب ڤی عەقلێ خوە یێ ئاپۆلهتیک دخوازیت جەحشاتییا کو ئهو بۆ ئیراقێ و ئیرانێ دكهن، ڤەشێریت.
پشتی ئێریشێن چەتەیێن داعشێ یێن سالا 2014ێ، قاسم سولهیمانی ب خوە د خواست پهكهكە جارەکا دی ل کامپا مەخموورێ ب جهـ ببیت. واته د چارچۆڤەیا پرۆژەیا قاسم سولهیمانی دا هێزێن لەشکەری یێن پهكهكێ ل وێرێ هاتن ئەرکدار کرن. دەرکەتنا پهكهكێ ئیرۆ ژی ب بریارا ئیرانێ پێكهات.
ئەڤ رادەستکرنا ژ نشکانڤە یا چیایێ قەرەچۆخێ ب شەرێ هەرێمی یێ ل دۆرا شەرێ ئیسرائیل-حهماسێ ڤە گرێدایی یە. دهێته واتەیا هەلوەستا ئیرانێ یا ل هەمبەری ئەمەریکا. د هەمان دەم دا دهێته واتەیا کو ئیران خوە ل هەمبەر هەولێرێ ب جهـ دکەت.
