پرسا چارەنووسا سووریێ ل سەر رۆژەڤا ھەموو جیھانێ و ب تایبەتی ژی یا رۆژھلاتا ناڤینە. ژ بۆ کوردان ژی، مینا سالێن 1920، دەمەکێ دیارکەرێ قەدەرێ یە. دەرفەت و شانسەک ل بەر کوردان ھەیە کو پەیمانا لۆزانێ، یا کو باشوورێ کوردستانێ د سالێن 1990 و 2004 دە شکاندبوو، ب تەڤاھی بشکێنن. د راستیێ دە، د ناڤ نیقاشا پاشەرۆژا سووریێ دە ژی کورد د ناڤەندا سەرەکی دە نە. ژ بەر کو دەرفەتا ھەڤسەنگکرنا بەشا تووندرەوێن سوننی-عەرەب کو رێڤەبەریا ناڤەندی دگرە دەست خوە، لگەل کوردان ھەیە. لێ بەلێ پرسا کوردان ھین ژی د ناڤا ئالۆزییەکا مەزن دایە.

پرسێن گرینگ یێن وەک “گەلۆ کورد دکارن پێکڤە تەڤبگەرن؟”، “عەڤدللا ئۆجالان ل سەر پرسا رۆژئاڤا لگەل دەولەتا ترک چاوا ل ھەڤ کر؟” تێن نیقاشکرن و پرسا ھەری گرینگ، یا کو د بنگەھا ڤان ھەموو پرسێن دن دەیە، ئەڤە: “گەلۆ پەکەکە ژ رۆژئاڤا دەردکەڤە؟”

دڤێت کی ژ رۆژئاڤا دەرکەڤە؟

بەری ھەر تشتی، ئەڤ پرسە ژ جھەکی چەوت تێ نیقاشکرن. پەکەکە دخوازە مژارێ بکە پرسا “شەرڤانێن کو چوونە ئالیکاریێ”، ئەنەکەسە ژی ب ئاوایەکی دووری تێگەهشتنێ مژارێ راست نایینە رۆژەڤێ. ژ بەر ڤێ یەکێ، دەما تێ گۆتن “بلا پەکەکە ژ رۆژئاڤا دەرکەڤە”، وسا خویا دکە کو تێ گۆتن “بلا گەریلایێن باکوری و رۆژھلاتی یێن کو چاڤ و لنگێن خوە وندا کرنە و دەھ سالان ل رۆژئاڤا خەبات کرنە، چەنتەیێن خوە هلگرن و بچن”. ل ھەمبەری ڤێ ژی بەرسڤێن وەک “بێرێزی، بێوەفایی” تێن دایین. لێ بەلێ یێن کو باسی وان تێ کرن کو “بلا دەرکەڤن” نە ئەو شەرڤانن. دڤێت ل ھەر پارچەیا کوردستانێ مافێ ژیانێ ژ بۆ بریندارێن شەری، شەرڤانان و کوردێن دن یێن کو نکارن ل باژارێن خوە بمینن ھەبە.

ھەروھا ل باشوورێ کوردستانێ ژی ب ھەزاران مرۆڤێن کو ژ پەکەکێ ڤەقەتیانە و مەترسیا گرتنێ-کوشتنێ ل ترکیێ و ئیرانێ ل سەر وان ھەیە، دژین. ئەگەر رۆژئاڤا ژی دێ ببە کوردستانی، ھەلبەت دڤێت ئەڤ یەک ھەبە. بریندار، وەستیایێن شەری، کەسێن کو ھێژ چالاکن و دخوازن ل ور خزمەتێ بکن، دکارن بمینن و دڤێت بمینن.

تشتێ کو دڤێت ل رۆژئاڤا نەمینە ئەڤە: “سیستەما کو پەکەکە ب رێیا رۆژئاڤا ل گۆری بەرژەوەندیێن خوە رۆژانە ب رێ ڤە دبە و ب رێیا رۆژئاڤا لگەل ئەورۆپا، رووسیا، ئیران و ترکیەیێ بازارێن سییاسی دکە. ئانگۆ سیستەما حیزبپەرسەتییا پەکەکێ”.

ئەرێ، گۆتنا “بلا پەکەکە ژ رۆژئاڤا دەرکەڤە” نە گۆتنەکا خەلەتە. ھەر کەسێ کو پشتی سالا 1999، دەما عەڤدللا ئۆجالان چوو ترکیەیێ، جھگرتنا پەکەکێ یا ل رۆژھلاتا ناڤین فێم کریە، دکارە رەوشێ ببینە.

ل بن پرۆژەیێن حیزبێن ھەڤبەشێن عەڤدللا ئۆجالان چ ھەیە؟

عەڤدللا ئۆجالان د سالا 2002 دە ژ ئیمرالیێ فەرمانەک شاند قەندیلێ و خوەست کو پەکەکە ل ھەر پارچەیەکا کوردستانێ رێخستنێن جودا ئاڤا بکە. ئۆجالان ئەڤ رێنمایی نە تەنێ د بن چاڤدێریا دەولەتا ترک دە، لێ وەکی بەشەک ژ پرۆژەیا کو لگەل دەولەتا ترک ھاتبوو چێکرن، پێشنیار کر. ئەڤ حیزب ھاتن ئاڤاکرن دا کو پەکەکە کۆنترۆلا کوردێن ل پارچەیێن دن یێن کوردستانێ ھێسانتر بکە، کوردان ب ئایدۆلۆژیا ئۆجالان یا دژی-دەولەت و دژی-سەرخوەبوونێ ڤە گرێ بدە، و کوردان وەک جڤاکەکە خزمەتکارێن سیستەما کۆلۆنیال دەمۆکراتیزە بکن برێڤە ببە. ئەم ب کورتی ل ئەرکا ڤان پارتیان بنێرن.

ل باکور، حیزبێن وەکDEHAP  کو بەشێن رادیکال یێن کوردستانی تێ دە بوون ھاتن هلوەشاندن و دەرباسی ناڤا حیزبێن وەک DTP بوون کو ئارمانجا وان ترکیەییبوون بوو.

ل رۆژھلاتێ کوردستانێ PJAK، ل باشوورێ کوردستانێ PÇDK (کو پاشێ ناڤێ وێ بوو تەڤگەرا ئازادی)، ل رۆژئاڤا پەیەدە ھاتە ئاڤاکرن. ئەرکێ ڤان پارتییێن ھەرێمان ئەو بوو کو ڤان دەولەتێن کۆلۆنیالیست دەمۆکراتیزە بکن. د راستیێ دە، ئەڤ سازی ژ ئالیەکی ڤە بوون ئامرازێن پەکەکێ یێن کو کورد ژ فکرا سەرخوەبوونێ دوور دخستن و فکرا کوردایەتی نەرم دکر. ژ ئالیێ دن ڤە ژی بوونە سازیێن کو تێکلیێن پەکەکێ یێن لگەل ڤان دەولەتێن کۆلۆنیال ڤەشێرن. و پشتی ڤێ دیرۆکێ ژی لگەل ڤان رێخستنێن ل ڤان پارچەیان دانووستاندن لگەل داگیرکەران پێش خستن.

میناک، پژاک د سالا 2003 دە ھاتە ئاڤاکرن https://darkamazi.net/archives/1036431.. ب دەھان جوانێن رۆژھلاتێ کوردستانێ تەڤلی پژاکێ بوون. لێ پژاک بوو ئامرازێ دانووستاندنێ یێ جەمیل بایک لگەل ئیرانێ. ژ سالا 2012 و ڤر ڤە، د دەمەکێ دە کو ھەری زێدە دەرفەتا تێکۆشینا کوردان ل دژی ئیرانێ ل رۆژھلاتا ناڤین ھەبوو، پژاک ژ بەر لھەڤکرنا پەکەکێ-ئیرانێ، گولەیەک ژی بەرنەدا پاسدارێن ئیرانێ و پژاک ھاتیە ڤەگوھەراندن بۆ ھێزێن پاراستنا سینۆرێ ئیرانێ. ژ بەر ڤێ یەکێ، نھا ل سەر ئەندامێ پژاکێ وەرشە مورادی بریارا سێدارەدانێ ھاتیە دایین، لێ جەمیل بایک ب گارانتیا ئیرانێ ل دەردۆرا سلێمانیێ دژیت. پژاک چ لێ ھاتیە، د جامخانەیێ دە چەند رۆژھلاتی ھاتنە دانین لێ د بنگەھێ دە کۆمەک کادرۆیێن باکوری یێن کو جەمیل بایک وان ب رێ ڤە دبە ھەر پژاکێ دمەشینن.

وەک میناک پەچەدەکە، رێخستنەکە بۆ باشوور ھاتبوو دامەزراندن. ل دەردۆرا سلێمانیێ و رانیایێ باندۆرا وێ ھەبوو. دەما کو پەکەکە و یەنەکە ب سپۆنسەریا ئیرانێ ھاتینە با ھەڤ، مەرجێ یەکەم یێ یەنەکێ ئەڤە بوو: “بلا پەچەدەکە بهێت گرتن و دیار غەریب ژ سلێمانیێ دەرکەڤیت”. پەکەکێ ژی ئەڤ مەرجە جێبەجێکر و چەند کادرۆیێن خوە یێن باشووری ژ باشوور ڤەکشاندن و ژ کادرۆیێن باکوری قەیووم ل باشوور دامەزراندن.

ل رۆژئاڤا ژی رەوش وسایە. دەما کو کادرۆیێن پەیەدێ د زیندانێن سووریێ دە دهاتنە ئیشکەنجە کرن، جەمیل بایک ل شامێ، د مالا پەکەکێ یا ل مەززەیێ دە دژیا.

پەکەکێ ل باکور چ کر؟ خەندەک کۆلان، گەلێ باکور ل دژی خەندەکان دەرکەت، گەلەک سەرۆکێن شارەداریان ل دژی دەرکەتن. لێ پەکەکێ چ گۆت گەلێ باکور؟ ب گۆتنا “ئەم دێ خەندەکان بکۆلن و ترکیەیێ مژوول بکن، ئەم دێ رۆژئاڤا پارێزین، ھوون هزرا رۆژئاڤا ناکن” رێڤەبەریێن باکور بێدەنگ کرن. ھەر چقاس خویا دکە کو باکور ژ بۆ رۆژئاڤا ھاتیە قوربانی کرن ژی، د راستیێ دە مەبەستا وان نە ئەو بوو. باکور ژ بەر رێکەفتنا پەکەکێ لگەل ھندەک ئۆپۆزسیۆنێن ناڤ ترکیەیێ، رووسیا و ئیرانێ ھاتە قوربانی کرن.

چما ئەم ڤان میناکان دبێژین؟ ژ بەر کو ئەڤ تشتە دڤێت باش بهێتە دیتن: ستراتەژییا پەکەکێ یا ژ بۆ ھەر پارچەیەکا کوردستانێ حیزبەک، ئیرادەیا وان پارچەیان دەستەسەر دکە، پێشیا تەڤگەرا خوەجھی یا وان پارچەیان دگرە، ئاستەنگی ل پێشیا بریاردایینا ل گۆری بەرژەوەندیێن پارچەیێن خوە دەردخە. چ دمینە؟ ل گۆری ھەڤدیتنێن پەکەکێ لگەل ئیستخباراتێن داگیرکەران، ئەڤ پارتیە وەک سەربازێن شەترەنجێ پێش و پاش تێن ئینان و برن ژ بۆ پاراستنا وەزیر و شاھێ راستین، واتە ب کەسێن وەک ئۆجالان و جەمیل بایک پێنگاڤ تێن ئاڤێتن.

لێ بنێرن، ل شەنگالێ پەکەکێ، یەبەشە ئاڤا کر. ل بەر چاڤێن ھەر کەسی، تەنێ ژ بۆ تێکلیێن باش یێن لگەل بەغدایێ، بەشەک ژ ئێزدییان ب رێیا یەبەشێ ب بەغدایێ ڤە ھاتن گرێدان و ژ کوردستانێ ھاتن قوتکرن.

ژ بەر ڤێ یەکێ ئەم دبێژین کو ستراتەژییا پەکەکێ یا ئاڤاکرنا پارتیێن جودا ل ھەر چار پارچەیێن کوردستانێ زیان دایە فکرا یێکرێزییا نەتەوا کورد.

ژ بلی پەکەکێ، دڤێت ھەر پارچەیەک د وارێ سیاسەتێ دە سەربەست بە دا کو بکارە ل گۆری بەرژەوەندیێن خوە تەڤبگەرە. کورد نھا نە د حالەتێ تەنێ یەک دۆست، تەنێ یەک دژمن، تەنێ یەک ھەڤپەیمان دە نە. ھەر پارچەیەک ل گۆری تایبەتمەندییێن خوە سییاسەتێ بکە.

بانگەوازییا “بلا پەکەکە ژ رۆژئاڤا دەرکەڤە” ژ بۆ ئاستەنگکرنا داگیرکەرییا دەولەتا ترکە

نە ھەوجەیە کو ئەم خوە بخاپینین، دڤێت ب گۆتنا پەکەکێ یا “ئەم ل رۆژئاڤا تونە نە، هندەک شەرڤانێن کو چوونە ئالیکاریێ ھەبوون، ئەو ژی نەمانە” ژی نەخاپین. پەکەکە ل رۆژئاڤا ھەیە. ل رۆژئاڤا سەرکردایەتیەکا پەکەکێ ھەیە. د ڤێ سەرکردایەتیێ دە پێش نها کەسێن وەک سەبری ئۆک، عەلی حەیدەر قەیتان، فاتما دێرسم، سۆزدار ئاڤێستا ھەبوون. بریارێن سەرەکی ل ڤر تێنە دان. د ناڤبەرا ڤێ سەرکردایەتیێ، جەمیل بایک و مەزلووم عەبدی دە مەکانیزمایەکا سێ ئالی ھەیە. ژ بەر کو عەبدی ژ بەر سەدەمێن ئەولەھیێ ل بنکەیا ئامەریکایێ دمینە. لێ تەڤاھیا پێڤاژۆیێ ژ ئالیێ پەکەکێ ڤە دهێت برێڤەبرن. مەزلووم عەبدی لگەل ئامەریکایێ ھەڤدیتنان دکە، لێ پەکەکە ژ ئالیەکی ڤە لگەل ئیرانێ ھەڤدیتنان دکە، ژ ئالیێ دن ڤە ژی لگەل ترکیەیێ ھەڤدیتنان دکە.

پەکەکە ژ سالا 2013 و ڤر ڤە ب رێیا رۆژئاڤا خوە بجھ کر و ب ڤێ ھنجەتێ ل گەلەک دەولەتێن ئەورۆپا و رۆژھلاتا ناڤین ب جھ بوو. پەکەکە ب رێیا رۆژئاڤا گەلەک بەرژەوەندیێن ئابۆری، لوجستیکی، سیاسی و ھتد ب دەست خستن. ئەم دکارین ببێژین کو ستراتەژیا پەکەکێ یا لەشکەری و شەرێ گەریلایی یا 40 سالی د شەخسێ باکورێ کوردستانێ دە ب داوی بوویە. پەکەکێ سەنگەرێن خوە یێن گرینگ ل باکور و باشوور، و ھەما بێژە ھەموو کادرۆیێن خوە یێن لەشکەری و سیاسی یێن نفشێ دویەمین وندا کرینە. لگەل ڤێ یەکێ، تشتێ کو پەکەکە ل سەر پیان ھشتی رۆژاڤا و ئیران بوون. نھا ئیران د ناڤا تێکچوونەکا مەزن دایە. تەنێ د دەستێ پەکەکێ دە رۆژئاڤا مایە. پەکەکە ژخوە نھا رێخستنێن وەک کەنەکێ و ھتد تژی رۆژئاڤا کرینە. پەکەکە ژ رۆژئاڤا دەرناکەڤە.

ھندەک دەردۆر دبێژن کو بانگاوازییا “پەکەکە دڤێت ژ رۆژئاڤا دەرکەڤە” خزمەتا دەولەتا ترک دکە. نا، بەرەڤاژی، ئەڤە ژناڤبرنا سەروەرییا دەولەتا ترک یا ل سەر رۆژئاڤایە. د ھەڤدیتنێن د ناڤبەرا ئۆجالان-دەولەت-پەکەکێ دە ژی تەنێ یەک مژار ھەیە کو ئەوژی ئەڤەیە: ژ ناڤبرنا رۆژئاڤا.

کۆلۆنیالیست دخوازن چارەنووسا پەکەکێ و چارەنووسا رۆژئاڤا، ھەتا یا ھەموو کوردان وەک ھەڤ نیشان بدن. ئەم ل دژی ڤێ یەکێ دەردکەڤن. ئەم بەحسا گومانێن ل سەر دیرۆکا پەکەکێ و ھتد ناکن. ئەم دبێژین کو ژ بۆ بەرژەوەندیا رۆژئاڤا، پەکەکە دڤێت ژ رۆژئاڤا دەرکەڤە.

پەکەکە وەک زێھنیەتێ نە تەڤگەرەکە کو ژ بۆ بەرژەوەندیێن گەلێ کورد ژ جھەکی ڤەکشە. پەکەکە گەل ژ بۆی خوە دکە قوربانی، دبێژە مە بەرخوە دا، مە تێکۆشین کر رۆژئاڤا ملکێ مەیە و دەرناکەڤە. نھا وەک کو ژ رۆژئاڤا دەرناکەڤە، ژ بەر کو پێشەرۆژێ د رۆژئاڤا دە دبینە، دێ زێدەتر خوە ب رۆژئاڤا ڤە بگرە و ھەول بدە زێدەتر بخە بن کۆنترۆلا خوە. ھەلوەستا مەزلووم عەبدی و خەباتکارێن رۆژئاڤا خوەدی گرینگییەکا دیرۆکییە ژ بۆ پێشەرۆژا رۆژئاڤا.