چیرۆکا سێیەم: چیرۆکا دەورانا چاڤدەریایی

دەوران سەرھات ئانکۆ نازمە ئاکترک کچەکە کو پرچ زەرە و چاڤێن وێ یێن شین مینا رۆژێ دبریسقن. نازمە، کو مالباتا وێ ب کەژێ بانگ دکر، د تەمەن 16 سالیێ دا سالا 1991ێ ل ستەنبۆلێ بەشداری پەکەکێ بوو. خالێ وێ، تورگوت یلدز گەریلایەکێ بەرنیاس یێ چیایێ ئاراراتێ بوو و جانێ خوە ژدەست دابوو.  دەورانێ ژی داکو چەکێ خالێ خوە راکەت بەرێ خوە دابوو چییا. ئەو ژ ستەنبۆلێ دکەڤیتە رێ و دچیتە چیایێن سەرحەدێ. حەتا کو د سالا 2001 ێ دا خوە کوشتی ژی، وێ ل رێیێن چیایێن ئارارات، زاگرۆس، شام، ئامەد و ئەرزورومێ رێڤینگیێ دکر. ئەو ژنەکا بەدەو “جوان و رند”، وێرەک و ب دەھان جارا ئەو ژ مرنێ ڤەگەریایە.

“ئەز ھەر دەم گولەیا خوە یا دوماهیێ ژ بۆی خوە دهێلم، گەر پێدڤی بوو ئەز دێ وێ گولەیێ ژ بۆی کوشتنا خوە بکارئینم داکو ب ساخی نەکەڤمە دەستێ دوژمنی دا.”

ئەو د وی دەمی دا ئەنداما رێڤەبەریا دەستەیا ناڤەندی یا YAJK ێ، شاخا ژنان یا پەکەکێ بوو. ئەو مرنا، برسیبوون و سرووسەرمایێ دبینیت، لێ چ جارا گاڤ پاشڤە نەهاڤێت، د تەمەنێ گەنجاتیا خوە دا رێبەریێ و فەرماندارییێ د قادێن شەری دا، دکەت. گرتنا عەڤدلا ئۆجەلان سالا 1999ێ، ژ بۆ دەورانێ دبیتە سالەکا گەلەک دژوار. دەوران شاھدا قەهرەمانیا بوو؛ د ناڤا شەری دا، ھەڤالێن وێ داکو ب ساخی نەکەڤنە د دەستێ ئارتێشا ترکێن دژمن دا بۆمبەیا داوییێ ب بەدەنێ خوە ڤە دتەقاند. ئەو کەسەکە کو، د ھەر ئۆپەراسیۆنەکێ دا دبێژیت، “ئەز ھەر دەم گولەیا خوە یا دوماهیێ ژ بۆی خوە دهێلم، گەر پێدڤی بوو ئەز دێ وێ گولەیێ ژ بۆی کوشتنا خوە بکارئینم داکو ب ساخی نەکەڤمە دەستێ دوژمنی دا.”

دەوران ھەلوەستا ئۆجەلان یا ل دادگەھێ دا و گۆتنێن عەڤدلا ئۆجەلان یێن وەکی “ئەز دخوازم خزمەتا دەولەتا ترک بکەم، دایکا من ژی ترکە” وەکی خیانەت و تەسلیمبوون دبینیت.

دەوران ھەلوەستا ئۆجەلان یا ل دادگەھێ دا و گۆتنێن عەڤدلا ئۆجەلان یێن وەکی “ئەز دخوازم خزمەتا دەولەتا ترک بکەم، دایکا من ژی ترکە” وەکی خیانەت و تەسلیمبوون دبینیت. ئەڤە نە ب تەنێ هزرا دەورانێ یە، کۆمەکا مەزن یا کادرێن نھا وەسا هزر دکەن کو عەڤدلا ئۆجەلان بوویە  ئیعتیرافکار و دروست نینە کو کەسەکێ د ناڤا دەستێن دژمنی دا و وەسا ب نێرینێن خەلەت رێخستنێ ب رێڤە ببەت. ئەڤ چەندە گەلەک مەترسیدارە ژ بۆ خەباتێ و رێخستنی ژ بەر کو دەولەت هەر تشتێ بخوازیت دبێژیتە ئاپۆ و ئاپۆ ژی داخوازا ترکا وەکو فەرمانا خوە ددەتە پەکەکێ. دەورانێ و کۆمەک ژ ھەڤالا وەکی (شەھید در. سلێمان سەعید چوورووککایا) بریارێ ددەن کو ژ پەکەکێ دەرکەڤن. لێ مخابن، ژ بۆ کو ئەو نە ل جھێ گرۆپی بوو، وێ شەڤا 19ێ گولانێ نەکاری خوە بگەھینیتە ھەڤالێن خوە و ئەو ھاتە گرتن.

دەوران ئاشکەرا دبێژیت کو “ئەو ئۆجەلان وەکو خائین دبینیت”.

دەوران ل کووراھییا  دۆلا کۆکێ دەمەکێ درێژ گرتی دمینیت. ژ وێ دهێتە خواستن کو تەسلیم ببیت، و ناڤێن ھەڤالێن خوە یێن ب وێ ڤە گرێدایی ئاشکەرا بکەت. د بن ئەشکەنجەیەکا گران دا دهێتە گرتن. ھەم ژ لایێ جەسەدی و ھەم ژی ژ لایێ دەروونی ڤە دهێتە ئەشکەنجە کرن. پەکەکە داکو دەروونێ وێ تێک بدەت وێنەیێن ئەندامێن مالباتا وێ و ھەڤالێن وێ یێن کو بەرێ ژیانا خوە ژ دەست دابوو ھەر گاڤ دئینیتە پێش چاڤێن وێ. دەما کو دەوران ھاتیە بنچاڤکرن د مەھەکێ دا 12 کیلۆگرام وەندا کر. پرچا وێ یا زێرین کەف، کەف دوەری. دەوران بەرسڤا هیچ پرسیارەکا تاوانبارا نادەت. دەوران ئاشکەرا دبێژیت کو “ئەو ئۆجەلان وەکو خائین دبینیت”. دەوران کەسەکە کو پەکەکێ باش ناس دکەت. ئەو دزانیت کو ئەو ب رەخنە و فکرێن خوە نکاریت ل گەل پەکەکێ بمینیت. ب تەنێ رێیەک ھەیە کو پەکەکە پێشکێشی مرۆڤێن کو جیاواز ژ وێ هزر دکەن دکەت ئەو ژی ئەڤە یە: یان دێ تەسلیم بی یان ژی دێ خوە کوژی. دەوران نەکاریبوو برەڤیت. د ڤێ رەوشێ دا ب تەنێ رێیەک ژ بۆی وێ دمینیت ئەو ژی ئەوە کو خوە بکوژیت.

 ھێژان تەمەن 26 سالی بوو، مینا کولیلکەکا بھارێ، خفشە خەزالەکێ بوو کو وێ د ژیێ خوە یێ گەنجاتیێ دا ھەموو ئێش و ئازار تەجرووبە کری. وێ داوییێ لوولیا وی چەکێ ژ بۆ کو حەیفا خالێ خوە راکەت تێخیتە سەرێ خوە و وێ دتەقینیت. دەما کو وێ جەلەبکێ تڤەنگێ کێشای ھەر وەکو وی دەمی کێشا کو وێ دژمن گولەباران دکر، ئەو بێ ترس و ب بریار بوو.

چیرۆکا 4ێ: کێ ستێرک ئامەد گولەباران کر؟

سوومبوول پەریشان ب کۆدێ ستێرک ئامەد کچا مالباتەک ناسکری یا لجێ بوو. ژ بەرکو مالباتەکا وەلاتپارێز و کوردپەروەر بوو وێ د تەمەنێ بچووک دا بەرێ خوە دا چییا. د مالباتا وێ دا سییاسەتا نەتەوەیی گەلەک دهێتە نقاشکرن و مالبات د ناڤا ھەموو پارتییێن کوردستانی دا بەلاڤ بوویە ھەمان دەم ناڤا پەکەکێ دا ژی مالباتێ جیهـ دگرت، ئەو د سالا 1992ێ دا دەما کو تەمەنێ وێ 17 سالی بوو، تەڤلی پەکەکێ بوو، هەر وەکو چارەنووسا وێ بەرێ ھاتبیتە نڤیساندن. جھێ یەکەم کو ئەو چوویێ شام بوو، ئەو جھێ کو عەڤدلا ئۆجەلان  لێ دما. دووڤ را ژی ئەو هاتە شاندن ژ بۆی چیایێن کوردستانێ. ستێرک ئامەد کەسەکە کو خوە وەکی زارۆکا پەکەکێ ددیت. ستێرک نە دکاری خەیال بکەت کو پەکەکە دێ خەلەتییان کەت.

وێ وەسا خەیال دکر کو ھەڤال دێ پێشوازییێ لێ کەن لێ مخابن دو شەرڤانێن ستێرکێ ھاتن جەم وێ و دەستێن وێ گرێدان و ئەو برە زیندانێ.

ئەو خوە پەروەردە دکەت کو ب ھەموو ھێزا خوە شەرێ دژمنا بکەت. ب جۆش و وێرەکی بەشداری شەری دبیت و پاشێ دبیتە مامۆستایا لەشکەری. د مژارێن لەشکەری دا گەریلایەک سەرکەتی بوو. ئەو ئەڤیندارا چیایا بوو، ئەو هەر وەکو ژ بلی چیایان ژیان ل چ جهەک دی نەمابیت دژییا. لێ ستێرک ژی ھێدی ھێدی مەزن دبیت. ھەلوەستا ئۆجەلان د دادگەھێ ترکیا دا کارتێکرنەک گەلەک نەباش ل وێ دکەت. ستێرک ھەر کو دچیت دبینیت کو پەکەکە یا د سەرێ خوەدا ئاڤاکری نە ئەڤ پەکەکە یە. لێ بەلێ، ھەوەسا وێ یا چیا، ھەڤالا، شەر و بیرهاتنێن وێ ھەردەم زندی دمینن. دەما کو پەکەکە د سالا 1999ێ دا گەریلایێن خوە ب تەعلیماتێن ئۆجەلان پاشڤە ڤەدکێشیتە باشوورێ کوردستانێ. لێ هەڤدەم دیسا بریارێ ددەت کو ھندەک ھێزێن خوە بشینیتە  باکورێ کوردستانێ، ستێرک ژی ڤێ وەکو فەرسەند دبینیت و پێشنیاز دکەت کو بچیتە باکور. ئێدی ئەو بەرێ خوە ددەتە بۆتانێ. ھەر چیایەکێ و ھەر چەمەکێ ببینیت. ژ ھەموو کانییێن وەلاتی ئاڤێ ڤەخوەت. لێ رۆژەکێ ژ نیشکا ڤە ژ لایێ ناڤەندا گشتی یا ھەپەگێ ڤە ھاتە گازیکرن. ئەو ژ باکور ڤەگەریا، سنۆر دەرباس کر، وێ وەسا خەیال دکر کو ھەڤال دێ پێشوازییێ لێ کەن لێ مخابن دو شەرڤانێن ستێرکێ ھاتن جەم وێ و دەستێن وێ گرێدان و ئەو برە زیندانێ. پارتییا کو ستێرکێ ژ بۆ خوە مالبات ددیت ل وێ ببوو نەیار. تاوانا ستێرکێ ئەڤین و ئەڤینداری بوو.

ستێرک دبێژیتە کۆمیسیۆنا لێپرسینێ “ئەز قەت نائاخڤم، ئەز تەنێ دخوازم بمرم.”

رێڤەبریا ژنان یا پەکەکێ ستێرک ئامەد ب بەهانەیا کو پەیوەندیەکا هەستیار ل گەل کەسەکێ هەبوو و تەسفیەکاری کرییە، گرت. ستێرک د ژیانا خوەیا یا 17 سالا د ناڤا پەکەکێ دا دەرباسکری، جارا یەکێ ب کەسەکێ ڤە دهێتە گرێدان. ئەو کەسێ کو ستێرک حەژ وی دکەت ژی د پەڤچوونەکێ دا ل بۆتانێ ژییانا خوە ژدەست ددەت. ستێرک ژ خوە د بن باندۆرا ڤێ شەھادەتێ دا ھاتە پەرچقاندن. کۆمیسیۆنا لێپرسینێ یا ل چیایێ گارە، کەسایەتیا ستێرکێ دشکێنیت و وێ وەکو کوژەرا ھەڤالێ خوە تاوانبار دکەت. ھەر رۆژ دبێژنە وێ تو خائینی، تەسفیەکاری، خیانەتێ ل شەھیدان دکەی، تو کەساتیەکا کەتی یێ و هتد… رێیا مرنێ ژ بۆ ستێرکێ دهێتە ڤەکرن. ستێرک دبێژیتە کۆمیسیۆنا لێپرسینێ “ئەز قەت نائاخڤم، ئەز تەنێ دخوازم بمرم.”

یا گرینگ د ڤێرە دا ئەڤەیە کو “ژنەک 34 سالی کو خوە وەکی زارۆکەکا پەکەکێ دبینیت” چاوا بەر ب مرنێ ڤە ھاتە کێشان.

رۆژەکێ، کادرێن پەکەکێ دبھیزن کو ستێرک ئامەد خوە کوشتییە. ژ مالباتا وێ ڤەدشێرن پشتی مالبات پێدحەسیت ژێرا دهێتە گۆتن د پەڤچوونەکێ دا ژییانا خوە ژ دەست دایە. لێ مالبات باوەر ژ پەکەکێ ناکەت و تێن ھەرێمێ دزانن کو کەچا وان ھاتییە ئیشکەنجەدان و ئەو کاشی مرنێ کرییە. پەکەکە د ڤێ درەوا خوە دا دگەڤزیت. ئەڤ رەوشا ناکۆک گەلەک مرۆڤان دخاپینیت. بۆچی چەک ل تەنشتا کەسێ کو دبێژیت “ئەز تەنێ دخوازم بمرم” دهێتە هێلان؟ کەسێن زیندانی دۆخین ژی ژێ دهێتە ستاندن چاوا د بیت چەک ل جەم وێ بهێتە بجیهـ هێلان. پەکەکێ بریارا کوشتنا ستێرکێ دایە لێ پێدڤیە شێوازێ پێکئینانا کوشتنا وێ باندۆرێ ل سەر مالبات و کەسووکارێن وێ چێنەکەت. لەورا ژی پەکەکە ژ بۆ کو ستێرک خوە بکوژیت بوو هاریکار. ئەنجام دا گۆت وێ خوە ئینتیحار کریەر. ئەم دێ ل سەر ڤی بابەتی پێتر نیقاشێ کەین. لێ یا گرینگ د ڤێرە دا ئەڤەیە کو “ژنەک 34 سالی کو خوە وەکی زارۆکەکا پەکەکێ دبینیت” چاوا بەر ب مرنێ ڤە ھاتە کێشان.

چیرۆکا پێنجەمین: چیچەکێ ب رەنگەک دی خوە ئینتیحار کر

چیچەک بۆتان-ھاجەر کایا د سالا 1979ێ دا ژ دایک بوویە و د 1990ێ دا تەڤلی پەکەکێ بوو. ھێژان تەمەنێ وێ نەبوویە 12 سال ئەو دچیتە چیا. ھاجەر کایا دەما کو د ناڤا پەکەکێ دا بوو، تەنێ کارێ لەشکەری برێڤە دبەت. پەکەکە ژنێن بێ خواندن و یێن کو ترکی باش نزانن تێکەلی خەباتا سیاسی ناکەن. ژ بەر ڤێ سەدەمێ، بەهرا ھاجەرێ ژی دکەڤیتە سەر لێکۆلینێن لەشکەری. 29 سالان ل چیایان دمینیت. ئەو ھەر دەم وەکی کەسەکا بێ پرسگرێک دهێتە دیتن. زارۆکی و گەنجاتیا خوە ل چییا دەرباس دکەت.

لێ رۆژەکێ، بوویەرەک چێدبیت کو ژیانا چیچەکێ دگوهریت. دەما کو چیچەک ل قادا ھەپەگێ بوو، ل گەل ھەڤالەکێ گەنج پەیوەندیەکا سۆزداری چێدکەت. دەما کو دانووستاندنێن د ناڤبەرا وان دا ئەشکەرا دبن چیچەک ژ بۆ رۆژئاڤا دهێتە شاندن. د داویا پەروەردەھیێ دا، دهێتە گۆتن کو ئەو دێ نھا هێتە رەوانەکرن ژ بۆی باکور. چیچەک پشتی پەروەردەھیێ ژ بەر نەخوەشبوونێ دهێتە کامپا مەخمور. پەکەکە دبێژیتە وێ کو د ناڤ مەھەکێ دا ھەرە دختۆری و خوە دەرمان بکە. ژ بەر کو ئەو دێ پاشێ هێتە ساندن ژ بۆی دێرسمێ. دەما کو چیچەک ل وارگەھا مەخموور بوو، وێ ل گەل ھەڤالێ خوەیێ گەنج پەیوەندی دانان و بریار دا کو ژ پەکەکێ دەرکەڤن. لێ ئەو گاڤ ب گاڤ د بن چاڤدێرییا رێخستنێ دا بوون. دەما کو ئەو ژ بۆ چارەسەرکرنا نەخوەشییا خوە چوو بوو ھەولێرێ دخواست ل وێ دەرێ ژ پەکەکێ ڤەقەتیت. لێ ئەو هاتە گرتن و پاشڤە برن وارگەھا ماخموورێ.

یان ژی دێ چییە شەری، تو دکاری ل وێ دەرێ خوە ئیسبات بکەی.

رێڤەبەریا پەکەکێ د دەربارێ وێ دا دو دل بوون. چیچەک کەسایەتیەکا ناڤدارە و ژ لایێ گەلەک گەریلایێن گەنج ڤە دهێتە ناس کرن. بەلاڤبوونا بوویەرەکا وەھا دێ باندۆرەکا نەرێنی ل گەریلایێن گەنج کەت. دێ د پێڤاژۆیا دادگەھێ، گرتن و هتد.. دا گەلەک کێشەیان ل دووڤ خوە چێکەت. رێڤەبەرێن پەکەکێ و PAJK ل شوونا وێ بگرن، رێبازەکا دی ھەلدبژێرن. چیچەک ژ وارگەھێ مەخموورێ گرتی فرێکرە چیایێ قەندیل. ل ڤێرە د ئەزموونێن وێ دا قەلسیەک ھەیە، ژێ دهێتە خواستن کو چەند مەھان خوە کۆم بکەت، راپۆرتا خوە یا خوە رەخنەکرنێ بنڤیسیت، و دووڤ را بچیتە دێرسمێ. چیچەک ھەلوەشیایە، چ زانیاری ل سەر کەسێ کو حەز ژێ دکەت نزانیت. چیچەک کو د تەمەنێ زارۆکاتیێ دا تەڤلی پەکەکێ بوو، چ ژ راستییێن ژیانێ نەدزانی. ئەو وە باوەر دکەت کو یا وێ کری گەلەک شەرمە. ئەو چوو دێرسمێ و د مژدارا 2019ێ دا ل دێرسمێ د پەڤچوونەکێ دا ژییانا خوە ژدەست دا. د دەما خاتر خاستنا رێڤینگیێ دا دبێژیتە هەڤالەکێ خوە “ئەز قەت ناڤەگەرم” پشتی دەمەک کورت ل دێرسمێ بۆراندی وێ وەسیاتا خوە ب جیهـ ئینا.

چیرۆکا چیچەکێ ب راستی شێوازەکێ ڤەشارتی یێ خوەکوژیێ یە. ب وێ دهێتە گۆتن کو؛ یان دێ هێیە گرتن، یان ژی دێ چییە شەری، تو دکاری ل وێ دەرێ خوە ئیسبات بکەی. ژبەرکو چیچەک ژ بۆی چوونا رێیەکا نوو نە ئامادە بوو ب رەنگەکێ پەکەکێ ئەو بەرب مرنێ فرێکر.