دۆزا کوردی ئەڤرۆ کەفتیە د مەترسیدارترین قۆناغێن خوە دا
سمكۆ عهبدولعهزیز
دهمێ تورکیا ئەڤرۆ بهرێخو ددهته رەوشا کوردی، ئەو ب تنێ وەک شۆرهشهكا چەکدار یان قەیرانەکا سیاسی یا پاشئێخستی نابینیت، بەلکو وەک ئەگەرەکێ مێژوویی دبینیت کو ژ تەمامبوونا وی دترسیت.
ژبەر هندێ، ئەوا دڤان سالێن دوماهیێ دا رویددهت، ئیدی نە ب تنێ هەڤرکیەکا ئەمنی یا کلاسیکی یە، بەلکو بزاڤەکا کویرە بۆ دووبارە دارێشتنا واتایا دۆزا کوردی ب خوه و پێناسەکرنا سنۆرێن وێ یێن دەروونی و سیاسی بەری سنۆرێن وێ یێن جوگرافی.
دەولەتا تورکیا دزانیت کو بزاڤێن نەتەوەیی هەر دەم ل چیا ناهێنە شکاندن، بەلکو دبیت د ناڤ زانکۆیان دا، د ناڤ بیرەوەریێن کۆمەلایەتی دا و د ناڤ وان نفشان دا ڤەدگەرن یێن کو چ چەک هەلنەگرتین، بەلکو هەست ب ناسنامێ و خیانەتێ پێکڤە وەک میرات بۆ وان ماییە.
ژبەر هندێ، عەقلیەتا ئەمنی یا تورکی ب ئاشکرایی گوهۆرین ب سەر دا هاتیە، ئیدی ئارمانج نە ب تنێ دوماهی ئینان ب پێکهاتەیا سەربازی یا پەکەکێ یە، بەلکو رێگرتنە ل دایکبوونا هەر چیرۆکەکا نوو کو بشێت پرۆژێ نەتەوەیی یێ کوردی ب شێوازەکێ نەرمتر و سەردەمیانەتر بەرهەم بینیت.
ل ڤێرێ مرۆڤ دشێت ل وێ وەرچەرخانا مەزن د ستراتیژییا تورکیا دا بگەهیت. ئەنقەرە ئێدی مامەلێ دگەل دۆزا کوردی وەک یاخیبوونا ناڤخۆیی ناکەت، بەلکو وەک مەلەفەکێ جیۆپۆلەتیکی یێ گرێدای ب پێشەرۆژا هەمی دەڤەرێ ژ باشوور و رۆژئاڤایێ كوردستانی. لەوما ئۆپەراسیۆنێن سەربازی نە ب تنێ بهرهنگاربوونه، بەلکو بووینە سیاسەتەکا درێژخایەن ب ئارمانجا رێگرتن ل دروستبوونا هەر بەردەوامیەکا جوگرافی یان دەروونی بۆ پرۆژێ کوردی یێ فرەسنۆر.
بەلێ تشتێ سەیر و کویر ئەوە، کو گوهۆرینێن هەرە مەترسیدار نە ب تنێ د ناڤ دەولەتا تورکیا دا، بەلکو د ناڤ جڤاکێ کوردی ب خوە دا روو ددەن. پشتی چەندین سهدسالان ژ شەر، زیندان، کۆمکوژی و قوربانیدانێ، نفشهكێ نوو یێ کورد پەیدا بوویە کو ژ لایێ دەروونی و هزری ڤە ژ نەوەیێن پێش خوە جودایە. نفشهكه کو پتر یێ گرێدای جیهانێ یە، کێمتر یێ رژده بۆ شەرێ کلاسیکی، بەلکو د هەمان دەم دا وێرەکترە د پرسیارکرنێ ژ گوتارێن كهڤن.
ئەڤ نفشه نە ب تنێ پرسیارێ ژ پێشەرۆژێ دکەت، بەلکو پرسیارێ ژ ئەنجامی دکەت:
پشتی ڤان هەمی سهدسالان چ هاتە دەستخستن؟
چ ژ خەونا ئێکێ ماییە؟
تەنانەت د ناڤ وان تەخێن کو هێشتا باوەری ب دۆزا نەتەوەیی هەی، قەناعەتەکا زێدەبوویی پەیدا بوویە کو گۆتارا نوکە یا عەبدوللا ئۆجالان ئیدی نە وەک وێ گوتارێ یە یا کو بزاڤ ل سەر هاتیە ئاڤاکرن.
هندەک هەنە وەسا دبینن ئەو مرۆڤێ رۆژەکێ بەحسێ پرۆژەکێ نەتەوەیی یێ بهرفرهـ دکر، ئەڤرۆ چەمکێن وەسا دئێخیتە بهرچاڤ کو پتر د گونجن دگەل دیتنا دەولەتا تورکیا، نەک وەک دەربرینەک ژ داخوازێن نەتەوەیی یێن کلاسیکی یێن کوردان.
دگەل دەربازبوونا سالان د ناڤ گۆشەگیرییا درێژ دا، پشکەک ژ گەنجێن کورد وەسا دبینن کو ئۆجالان ئێدی ل دەرڤەی کارتێکرنا تۆرێن ئەمنی یێن تورکیا نالڤیت، بەلکو بوویە پشکەک ژ وێ هەڤکێشەیا کو دخوازیت دۆزا کوردی د ناڤ سنۆرێن دەولەتا كوور یا تورکیا دا پێناسە بکەتە ڤە.
ل ڤێرێ قەیرانا هەرە مەترسیدار د هشیارییا کوردی یا هەڤچەرخ دا دیار دبیت، چونکی گەلەک ب ئێشەکا بێدەنگ پرسیارێ دکەن:
چەوا دبیت نەتەوەیەکێ کو ب دەهان هزار قوربانی داین، ب سەدان گوندێن وێ هاتینە سۆتن و نەوەیێن وێ د زیندان و دەربەدەریێ دا بێسهروشین بووین، ل دوماهیێ بگەهیتە پرۆژەکێ کو تەنانەت کێمترین گارانتیێن نەتەوەیی یێن روون نەدەتێ؟
ئەڤە نە ب تنێ قەیرانەکا سیاسی یە، بەلکو قەیرانا واتایا مێژوویی یە. گەل دشێن بەرگەیێ شکەستنان بگرن، بەلێ ب زەحمەت دبینن قەبوول بکەن کو قوربانیێن وان بگەهنە ئەنجامێن گەلەک بچووکتر ژ وێ خەونا وان ژ پێخەمەت دەستپێکری.
ژبەر هندێ، هەڤرکییا راستی د ناڤ دۆزا کوردی دا ئیدی نە ب تنێ د ناڤبەرا دەولەتێ و بزاڤا چەکدار دا یە، بەلکو خەریکە دگوهۆریت بۆ هەڤرکیەکێ د ناڤ هشیارییا کوردی بخوە دا، د ناڤبەرا نفشهكێ کو هێشتا گوتارا كهڤن وەک سیمبولەکێ مێژوویی دبینیت و نفشهكێ نوى کو دخوازیت پرۆژێ نەتەوەیی ب زمانەکێ روونتر، راستی گەرایانەتر و سەربەخۆتر ژ چەمکێن مژاوی پێناسە بکەت، یێن کو دانپێدانەکا سیاسی یا راستی بۆ کوردان دابین ناکەن.
ئیران
ل لایێ دی، ئێران وەسا دیارە کو ب عەقلیەتەکا سار چاڤدێرییا ڤێ گوهۆرینێ دکەت. ئەو نە سەرکەفتنا پرۆژێ نەتەوەیی یێ کوردی دخوازیت و نە ژی ئارامییا تەمام بۆ تورکیا دڤێت، چونکی بەردەوامییا ئالۆزیێ د ناڤبەرا ئەنقەرە و کوردان دا، دهرفهتا مانۆرێ ددەتە تههرانێ و تورکیا ب مەلەفەکێ ماندوکەر ڤە مژوول دکەت. ب ڤی ئاوایی دۆزا کوردی دگوهۆریت بۆ گۆرەپانەکا کو بەرژەوەندیێن هەرێمی تێدا یەک دگرن، پتر ژ هندێ کو چارەسەریێن راستی لێ پەیدا ببن.
ئیراق
ئەما عێراق، بوویە لاوازترین جوگرافیا د ڤێ هەڤکێشێ دا. ل سەر ئاخا وێ سوپا دلڤن، بنگەھ دهێنە ئاڤاکرن و نامەیێن هەوالگیری یێن ڤەشارتی دهێنە ئالۆگۆرکرن. هەر خەلەتیەکا بچووک ل وێرێ دبیت ببیتە ئەگەرێ تەقینەکا هەرێمی یا مەزن، چونکی عێراق ئێدی نە ب تنێ جیرانێ قەیرانێ یە، بەلکو بوویە ئەو جهێ کو هەمی هێلێن گرژیێ ژ تورکیا، ئێران و سوریێ لێ کۆم دبن.
د ڤێ وێنەیا ئالۆز دا، وەسا دیار نینە کو رۆژهەلاتا ناڤین بەرەڤ ئاشتیەکا راستی بچیت، بەلکو بەرەڤ قۆناغەکا درێژ ژ شەرێ سار دچیت. هەمی بەحسێ چارەسەریێ دکەن، بەلێ هەمی ب عەقلیەتا خۆبەرهەڤکرنێ بۆ رووبەرووبوونەکا درێژ و پاشخستی دلڤن. دەولەتا تورکیا باوەریێ ناکەت کو هزرا كوردایهتى ب دوماهی هاتیە و بزاڤا کوردی ژی باوەریێ ناکەت کو ئەنقەرە دێ دانپێدانەکا سیاسی یا راستی دەتێ و هێزێن هەرێمی ژی د بنەرەت دا نەڤێت ئەڤ مەلەفە ب تەمامی بهێتە گرتن، چونکی مفا ژ ڤەکریبوونا وێ دبینن.
لەوما، دۆزا کوردی ئەڤرۆ کەفتیە د ناڤ مەترسیدارترین قۆناغێن خوە دا، نە ژبەر هندێ کو نێزیکی شەرەکێ مەزن دبیت، بەلکو ژبەر هندێ کو نێزیکی دووبارە پێناسەکرنا خوه دبیت و ئەو پرسیارا ب بێدەنگی دەڤەرێ دخوینیت نە ب تنێ ئەوە: ئەرێ شەر دێ ب دوماهی هێت؟
بەلکو ئەوە: چ ژ واتایا دۆزێ دێ مینیت پشتی ڤێ خوینێ ههمیێ و مێژوویێ و گوهۆرینان؟
چونکی مەترسیدارترین تشت کو ب سەر هەر دۆزەکا مێژوویی دا بهێت نە شکەستنا سەربازی یە، بەلکو ئەوە کو خودانێن وێ دۆزێ بخوە دەست ب گومانێ ل سەر وێ رێکا بکەن یا کو ئەوان گهاندیە ئەڤرۆیا وان.
